Darmowe ebooki » Epopeja » Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie - Adam Mickiewicz (barwna biblioteka TXT) 📖

Czytasz książkę online - «Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie - Adam Mickiewicz (barwna biblioteka TXT) 📖».   Wszystkie książki tego autora 👉 Adam Mickiewicz



1 ... 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42
Idź do strony:
Książę Carewicz. [przypis autorski]
481. laufer (z niem.) — goniec; również w szachach. [przypis edytorski]
482. rubacha — osoba rubaszna, bezpośrednia i bezceremonialna w sposobie bycia. [przypis edytorski]
483. sztabsoficer — oficer sztabu. [przypis edytorski]
484. Baka, Józef (1707 a. 1706–1780) — wywodzący się z litewskiej szlachty i na terenie Litwy, Łotwy oraz Białorusi działający jezuita, misjonarz i kaznodzieja, a także poeta późnego baroku, należący do najbardziej reprezentatywnych przedstawicieli kultury czasów saskich; w swych wierszach nie gardził rymami częstochowskimi ani rubasznością i dosadnością, uważając swą twórczość za narzędzie pracy duszpasterskiej; swoistą sławę i uznanie zyskał pośmiertnie dzięki recepcji jego utworów wśród polskich romantyków. [przypis edytorski]
485. dżgać — dziś popr.: dźgać. [przypis edytorski]
486. bilet bankowy — banknot papierowy. [przypis edytorski]
487. welb-cwelb (z niem. halb zwolf: pół tuzina) — hazardowa gra w karty popularna wśród niższych sfer na pocz. XIX w.; nazwa pochodzi od ilości punktów, które trzeba zdobyć. [przypis edytorski]
488. razem — tu: zarazem. [przypis edytorski]
489. Gifrejter (z niem.) — nazwa stopnia wojskowego: starszy szeregowy. [przypis edytorski]
490. Proporszczyk — funkcja w wojsku: żołnierz noszący proporzec pułku; chorąży. [przypis edytorski]
491. wicina — łódź służąca do spławiania towarów drogą rzeczną. [przypis edytorski]
492. sążniowate drzewo uzbrojone w krzemienie i guzy, i sęki — Maczuga litewska robi się tym sposobem: wypatruje się młody dąb i nacina się od dołu do góry siekierą tak, ażeby korę i miazgę rozerznąwszy, drzewo z lekka poranić. W te karby wtykają się ostre krzemienie, które z czasem wrastają w drzewo i tworzą guzy twarde. Maczugi stanowiły za czasów pogańskich główną broń piechoty litewskiej; dotąd używają się niekiedy i zowią się nasiekami. [przypis autorski]
493. Czarnobacki zabił Dejowa i zniósł cały pułk kozacki — Po powstaniu Jasińskiego, kiedy wojska litewskie ustępowały ku Warszawie, Moskale zbliżyli się do opuszczonego Wilna. Jenerał Dejow na czele sztabu wjeżdżał przez Ostrą Bramę. Ulice były puste, mieszkańcy zamknęli się w domach. Jeden mieszczanin, spostrzegłszy armatę, porzuconą w zaułku, kartaczami nabitą, wymierzył ją w bramę i zapalił. Ten jeden wystrzał ocalił wówczas Wilno: jenerał Dejow z kilku oficerami zginął; reszta, lękając się zasadzki, odstąpiła od miasta. Nie wiem z pewnością nazwiska onego mieszczanina. [przypis autorski]
494. z niewiela — dziś: z niewielu. [przypis edytorski]
495. owładać — zawładnąć. [przypis edytorski]
496. wystawując — dziś: wystawiając. [przypis edytorski]
497. tupa — dziś popr.: tupie. [przypis edytorski]
498. honorowie — dziś popr.: honorowo. [przypis edytorski]
499. wynidź (daw.) — wyjdź. [przypis edytorski]
500. raniejszy (daw.) — wcześniejszy. [przypis edytorski]
501. wyszlem — dziś popr.: wyślemy. [przypis edytorski]
502. trójgran — trójkąt. [przypis edytorski]
503. sążeń — daw. antropometryczna miara długości, równa rozpiętości ramion; ok. 1,7–1,8 m. [przypis edytorski]
504. półczwarta (daw.) — trzy i pół. [przypis edytorski]
505. flis — a. flisak; osoba kierująca łodzią, zatrudniona przy rzecznym spławianiu towarów. [przypis edytorski]
506. rapa (daw.) — próg rzeczny. [przypis edytorski]
507. wicina — łódź służąca do spławiania towarów na rzece. [przypis edytorski]
508. drągi — dziś popr. N. lm: drągami. [przypis edytorski]
509. gumno — tu: budynek, w którym składano zboże przed wymłóceniem; określenie to odnosiło się również niekiedy do placu twardo ubitej ziemi w stodole, gdzie młócono zboże cepami. [przypis edytorski]
510. wznasza — dziś popr.: wznosi. [przypis edytorski]
511. Taki miał koniec zajazd ostatni na Litwie — Bywały i później jeszcze zajazdy, lubo nie tak sławne, dosyć jednak głośne i krwawe. Około roku 1817 obywatel U... w województwie nowogródzkim pobił na zajeździe cały garnizon nowogródzki i dowódców zabrał w niewolę. [przypis autorski]
512. rozpierzchniony (daw.) — dziś popr.: rozpierzchnięty. [przypis edytorski]
513. sypilska Niobe (mit. gr.) — królowa Teb, żona Amfiona; miała czternaścioro dzieci (zw. Niobidami), siedem córek i tyluż synów; nieopatrznie pyszniła się, stawiając siebie ponad Leto, matkę dwojga zaledwie dzieci, lecz boskich: Apollina i Artemidy; mszcząc się za urażony honor Leto wystrzelali oni z łuku potomstwo Niobe, która widząc to, zatraciła się w rozpaczy; będącą w tym stanie Zeus litościwie zamienił w skałę: górę Sipylos w Azji Mniejszej (stąd przydomek „sypilska”). [przypis edytorski]
514. buhaj — byk, samiec rozpłodowy w stadzie. [przypis edytorski]
515. Prejsiż-Iłów — zapewne Preussisch-Eylau. [przypis autorski]
516. Requiescat in pace (łac.) — niech spoczywa w pokoju. [przypis edytorski]
517. tentacja (z łac.; daw.) — pokusa. [przypis edytorski]
518. pamiątka — tu: wspomnienie. [przypis edytorski]
519. dostać szpady na kogoś — dobyć szpady. [przypis edytorski]
520. intrata — dochód. [przypis edytorski]
521. Hymen (mit. gr) — patron małżeństwa i uroczystości weselnych; palono mu ofiarne ognie, aby zapewnić pomyślność i szczęście związku małżeńskiego. [przypis edytorski]
522. ruszyła ramiony — dziś popr.: wzruszyła ramionami. [przypis edytorski]
523. najrychlej — najszybciej. [przypis edytorski]
524. wiatyk (łac. viaticum: prowiant na drogę) — w chrześcijaństwie (zwł. w katolicyzmie) komunia święta podawana choremu na łożu śmierci; stanowi ona pokarm w drodze do życia wiecznego: stąd nazwa. [przypis edytorski]
525. Sanktissimum (łac.) — w kościele katolickim: Najświętszy Sakrament. [przypis edytorski]
526. włościański — chłopski. [przypis edytorski]
527. Targowiczanie potem chcieli mnie zaszczycić — Zdaje się, że Stolnik zabity został około roku 1791, za czasów pierwszej wojny. [przypis autorski]
528. Pogoń — godło Litwy. [przypis edytorski]
529. wróżby wiosenne — Jeden historyk rosyjski w podobny sposób opisuje wróżby i przeczucia ludu moskiewskiego przed wojną 1812. [przypis autorski]
530. ruń — Ruń jest to zieleniejąca się ozimina. [przypis autorski]
531. rzęd — dziś popr.: rząd. [przypis edytorski]
532. wyraj — Wyraj w mowie gminnej znaczy właściwie czas jesienny, kiedy ptaki wędrowne odlatują; lecieć na wyraj: jest to lecieć w kraje ciepłe. Stąd przenośnie nazywa lud wyrajem kraje ciepłe i w ogólności jakieś kraje bajeczne, szczęśliwe, za morzami leżące. [przypis autorski]
533. odpowiedną — dziś popr.: odpowiednią. [przypis edytorski]
534. Kucharz doskonały — Książka teraz bardzo rzadka, przed stukilkudziesiąt laty wydana przez Stanisława Czernieckiego. [przypis autorski]
535. biesiady (...) którym się Ojciec Święty Urban Ósmy dziwił — Opisywano wielokroć i malowano ową legacją rzymską. Ob. [zob.; red. WL] Kucharz doskonały, przemowa: «Ta legacja wszystkiemu zachodniemu Państwu wielkiém będąc podziwieniem, ogłosiła w rozum nieprzebranego Pana jako i splendor domu i aparament stołu (...) że jeden z książąt Rzymskich rzekł: Dziś Rzym szczęśliwy, mając takiego Posła». Nb. [nota bene (łac): warto zauważyć; red. WL.] Czerniecki sam był kuchmistrzem Ossolińskiego. [przypis autorski]
536. nie dostawać — brakować. [przypis edytorski]
537. dzwonica — dziś popr.: dzwonnica. [przypis edytorski]
538. Zgodnie konfederackim marszałkiem obrany — W Litwie za wkroczeniem wojsk francuskich i polskich, zawiązano po województwach konfederacje i obrano posłów na Sejm. [przypis autorski]
539. pod Hohenlinden — Wiadomo, że pod Hohenlinden korpus polski pod dowództwem jenerała Kniaziewicza zdecydował wygranę. [przypis autorski]
540. Koronijasz — mieszkaniec Korony (w odróżnieniu od mieszkańców Litwy) w Rzeczpospolitej Obojga Narodów. [przypis edytorski]
541. tykać — tu: dotykać. [przypis edytorski]
542. biszkokty — dziś popr.: biszkopty. [przypis edytorski]
543. temlak — temblak. [przypis edytorski]
544. gróźb — w innym wyd.: próśb. [przypis edytorski]
545. falbonki — dziś popr.: falbanki. [przypis edytorski]
546. kot — w gwarze myśliwskiej: zając. [przypis edytorski]
547. staja — miara długości równa ok. 1000 m. [przypis edytorski]
548. Radziwiłł-Sierota — odbył dalekie podróże i wydał opis peregrynacji swojej do Ziemi Świętej. [przypis autorski]
549. wotowanie — głosowanie. [przypis edytorski]
550. nizać — nawlekać na nić w pewnej kolejności; tu forma 3 os. lp cz.ter.: niże. [przypis edytorski]
551. dostali szable — dobyli szabli; wyciągnęli szable z pochew. [przypis edytorski]
552. wielki serwis barwę zmienił — W szesnastym i na początku siedemnastego wieku, w epoce kwitnienia sztuk, uczty nawet były przez artystów urządzane, pełne symbolów i sztuk teatralnych. Na sławnej uczcie, danej w Rzymie dla Leona X, znajdował się serwis przedstawiający z kolei cztery pory roku, który służył zapewne za wzór Radziwiłłowskiemu. Zwyczaje stołowe zmieniły się w Europie około połowy wieku ośmnastego; w Polszcze najdłużej przetrwały. [przypis autorski]
553. Pinety — sławny na całą Polskę kuglarz; kiedy u nas gościł, nie wiemy. [przypis autorski]
554. tromblon — rodzaj pistoletu skałkowego; flinta. [przypis edytorski]
555. flankier — żołnierz konny z grupy ubezpieczającej z boku oddział kawalerii. [przypis edytorski]
556. grenadier (z fr.) — członek pieszej formacji wojskowej wyspecjalizowanej początkowo w miotaniu granatów ręcznych, a od wieku XVIII w atakach na bagnety. [przypis edytorski]
557. egzulować (z łac. exulere) — iść na wygnanie, wyjechać z kraju, emigrować. [przypis edytorski]
558. Cybulski (...) co żonę przegrał, grając w mariasza z Moskalem — Znajoma na Litwie pieśń żałośna o pani Cybulskiej, którą mąż w karty przegrał Moskalom. [przypis autorski]
559. Warunkiem intercyzy, wyrzec się kontusza — Moda przebierania się w suknie francuskie grasowała na prowincjach od roku 1800 do 1812. Najwięcej młodzieży przebrało się przed ożenieniem na żądanie narzeczonych. [przypis autorski]
560. I o kłótni Rejtana z księżęciem Denassów — Historia sporu Rejenta z ksiażęciem De Nassau, przez Wojskiego niedoprowadzona do końca, wiadoma jest z tradycji. Umieszczamy koniec jej kwoli ciekawemu czytelnikowi. Rejtan, obruszony przechwałkami książęcia De Nassau, stanął obok niego na przesmyku. Właśnie ogromny odyniec, rozjuszony strzałami i szczwalnią, leciał na przesmyk. Rejtan wyrywa książęciu z rąk strzelbę, swoją ciska o ziemię, a ująwszy oszczep i podając drugi Niemcowi: «Teraz, rzekł, obaczym, kto lepiej robi spisą». Już odyniec wpadał, kiedy Wojski Hreczecha, opodal stojący, trafnym strzałem zwierza powalił. Panowie zrazu gniewali się; potem pogodzili się i hojnie wynagrodzili Hreczechę. [przypis autorski]
561. włość — włościanie, chłopi. [przypis edytorski]
562. Kiedy pan Karp nieboszczyk włościan wyswobodził — Rząd rosyjski nie uznaje ludzi wolnych prócz szlachty. Włościanie przez właściciela uwolnieni, są zaraz zapisywani w skazki dóbr stołowych cesarskich i zamiast pańszczyzny muszą opłacać podatek zwiększony. Wiadomo, że w roku 1818, obywatele guberni wileńskiej uchwalili na sejmiku projekt uwolnienia wszystkich włościan i wyznaczyli w tym celu delegacją do cesarza; ale rząd rozkazał projekt umorzyć i nigdy o nim więcej nie wspominać. Nie ma innego sposobu uwolnić człowieka pod rządem rosyjskim, tylko przybrać go do familii. Jakoż wielu tym sposobem uszlachcono z łaski lub za pieniądze. [przypis autorski]
563. półtrzecia (daw.) — dwa i pół. [przypis edytorski]
564. upornie — z uporem. [przypis edytorski]
565. pleła — dziś popr. forma: pełła (od czas.: pleć) [przypis edytorski]
566. Epilog — Wiersz ten, napisany w 1834 r., po raz pierwszy został opublikowany z rękopisów Mickiewicza w paryskiej edycji Pana Tadeusza w 1860 r. Od tej pory przyjęło się dołączać go jako epilog na końcu utworu. [przypis edytorski]
567. O tymże dumać — w innej wersji: „O czem tu dumać”. [przypis edytorski]
568. swary — długotrwałe nieporozumienia i kłótnie. [przypis edytorski]
569. morowy (daw.) — niosący czy powodujący mór, czyli zarazę. [przypis edytorski]
570. plwać (daw.) — dziś popr.: pluć. [przypis edytorski]
571. źrą — dziś popr.: żrą. [przypis edytorski]
572. z kilką — dziś popr.: z kilkoma. [przypis edytorski]
573. tylą — dziś popr.: tyloma. [przypis edytorski]
574. brzemienny — obciążony czymś. [przypis edytorski]
575. I sprawia (...) wiek przeminie — te dwa wersy nie występują w pierwszej opublikowanej wersji wiersza. [przypis edytorski]
576. siędą — dziś popr.: siądą. [przypis edytorski]
577. A jeśli (...) po skórze — te cztery wersy bywały nieuwzględniane w niektórych edycjach. [przypis edytorski]
578. przywiązańszy — dziś popr.: bardziej przywiązany. [przypis edytorski]
579. ostrów — zarośnięta wyspa rzeczna. [przypis edytorski]
580. Pieśń
1 ... 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42
Idź do strony:

Darmowe książki «Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie - Adam Mickiewicz (barwna biblioteka TXT) 📖» - biblioteka internetowa online dla Ciebie

Podobne książki:

Uwagi (0)

Nie ma jeszcze komentarzy. Możesz być pierwszy!
Dodaj komentarz