Darmowe ebooki » Epopeja » Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie - Adam Mickiewicz (barwna biblioteka TXT) 📖

Czytasz książkę online - «Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie - Adam Mickiewicz (barwna biblioteka TXT) 📖».   Wszystkie książki tego autora 👉 Adam Mickiewicz



1 ... 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42
Idź do strony:
tyle cudów śpiewa — Ob. [zob.; red. WL] poema Goszczyńskiego Zamek Kaniowski. [przypis autorski]
251. brusznica — borówka czerwona, zimotrwała krzewinka. [przypis edytorski]
252. tram — duża belka, kloc drewna, pień. [przypis edytorski]
253. jedlina — jodła. [przypis edytorski]
254. kirasjer — żołnierz ciężkiej jazdy noszący kask i kirys (część zbroi płytowej chroniącej tułów żołnierza), uzbrojony w pistolet i pałasz. [przypis redakcyjny]
255. driada (mit. gr.) — nimfa leśna mieszkająca w drzewach. [przypis redakcyjny]
256. kolasa — lekki, odkryty pojazd konny, podobny do bryczki. [przypis edytorski]
257. bobak — gryzoń blisko spokrewniony ze świstakiem. [przypis redakcyjny]
258. z pozoru (starop.) — z wyglądu. [przypis redakcyjny]
259. tyryjski — pochodzący z miasta Tyr; fenicki. [przypis edytorski]
260. korab — łódź, okręt. [przypis redakcyjny]
261. czworogranny — czworoboczny. [przypis edytorski]
262. sklut (lit. skliutas) — siekierka, ciosak. [przypis edytorski]
263. arendarz (daw.; z łac. arendare: dzierżawić) — dzierżawca; karczmarz, szynkarz. [przypis edytorski]
264. szarafan (z pers. sarapa: od stóp do głów; uroczysta szata) — a. sarafan, daw. długi kaftan męski bez rękawów; dziś: rosyjski kobiecy strój ludowy, rodzaj długiej sukni z wysoką talią, bez rękawów a. z wszytymi rękawami z tkaniny bieliźnianej. [przypis edytorski]
265. kołomyjki z Halicza — kołomyjki, piosenki ruskie w rodzaju mazurów polskich [kołomyjka: rodzaj melodii i tańca ludowego, a także pieśni, związanej przede wszystkim z terenami Ukrainy, ale również Podolem, rejonami karpackimi, a także dalszymi krajami Europy południowo-wschodniej, takimi jak Mołdawia czy Rumunia; tempo melodii jest żywe, metrum parzyste (zwykle 2/4), nieco wolniejsze zwrotki przeplatane są szybkimi refrenami; co charakterystyczne, tempo w miarę tańczenia przyspiesza; od tempa i metrum począwszy kołomyjka nie ma nic wspólnego z mazurkiem; red. WL.]. [przypis autorski]
266. mazur — wywodzący się z regionu Mazowsza taniec o żywym tempie i metrum 3/4, charakteryzujący się akcentowaniem drugiej i trzeciej części taktu; w XIX w. stał się popularny na dworach szlacheckich; uznawany za polski taniec narodowy; w wersji melodii stylizowanej na mazura występuje pod nazwą mazurka. [przypis edytorski]
267. Auzoni — mieszkańcy Italii. [przypis edytorski]
268. ową piosenkę (...) polskie trąby legijonów — Pieśń Legionów Polskich we Włoszech, zwana też Mazurkiem Dąbrowskiego, której tekst został napisany w lipcu 1797 r. przez Józefa Wybickiego, zaś melodia oparta na motywach ludowego mazura; powstała we włoskim miasteczku Reggio nell’Emilia w Republice Cisalpińskiej (dziś we Włoszech), po raz pierwszy wykonana publicznie 20 lipca 1797 r., przyjęta jako pieśń przez Legiony Dąbrowskiego, na początku roku 1798 znana była już we wszystkich zaborach w Polsce. [przypis edytorski]
269. wicinny handel — uprawiany z pomocą wicin, tj. statków rzecznych, którymi spławiano towary; tym sposobem np. z Litwy do Królewca transportowano zboże, len i konopie, zaś w drugą stronę płynęły ładunki z solą i śledziami. [przypis edytorski]
270. miejsce zwane pokuciem — Zaszczytne miejsce, gdzie dawniej stawiano bogów domowych, gdzie dotąd Rosjanie zawieszają obrazy. Tam wieśniak litewski sadza gościa, którego chce uczcić. [przypis autorski]
271. reverendissime (łac.) — najwielebniejszy, najczcigodniejszy. [przypis edytorski]
272. syzma — schizma, formalny rozdział między wyznawcami jednej religii, spowodowany różnicami doktrynalnymi; herezja. [przypis edytorski]
273. drabować — korygować. [przypis edytorski]
274. wsiędzie — dziś popr. forma: wsiądzie. [przypis edytorski]
275. widnokręga — dzis popr. forma D. lp: widnokręgu. [przypis edytorski]
276. trzęsawica — bagno, trzęsawisko. [przypis edytorski]
277. sklnić się — lśnić się. [przypis edytorski]
278. robaczliwy — dziś popr.: robaczywy. [przypis edytorski]
279. trzęski — grząski. [przypis edytorski]
280. orłowie — dziś popr. forma lm: orły. [przypis edytorski]
281. wczas (daw.) — wypoczynek; używać a. zażywać wczasu: odpoczywać. [przypis edytorski]
282. cmentarz — w innych wydaniach: smętarz. [przypis edytorski]
283. Orzeł, gdy mu dziób stary (...) już gardła nie żywi (...) — Dzioby wielkich ptaków drapieżnych z wiekiem coraz bardziej zakrzywiają się i na koniec wierzchnie ostrze, zagiąwszy się, dziób zamyka, i ptak z głodu umierać musi. To mniemanie gminne przyjęli niektórzy ornitologowie. [przypis autorski]
284. Nie znajdują się nigdy martwych zwierząt kości (...) — Rzeczywiście, nie ma przykładu, aby znaleziono kiedy szkielet zdechłego zwierza. [przypis autorski]
285. granie ogarów — odgłos szczekania psów myśliwskich. [przypis edytorski]
286. wciśniony — dziś popr.: wciśnięty. [przypis edytorski]
287. smyczem — dziś popr. forma N. lp: smyczą (r.ż.). [przypis edytorski]
288. tłuszcza — tłum. [przypis edytorski]
289. kilką — dziś popr. N. lm r.m.: kilkoma. [przypis edytorski]
290. w psów — dziś popr. forma: w psy. [przypis edytorski]
291. konduktor — piorunochron. [przypis edytorski]
292. myśliłbyś — dziś: myślałbyś. [przypis edytorski]
293. szczwanie — od: szczwać: polować z hartami. [przypis edytorski]
294. pijawka — tu: rodzaj psów używanych do polowań. [przypis edytorski]
295. ptaszynka — Ptaszynki są to strzelby małego kalibru, w które kładzie się drobna kula. Dobrzy strzelcy z takich fuzyj ptaka w lot trafiają. [przypis autorski]
296. szerpentyna — krzywa szabla używana od XV–XVIII wieku; serpentyna; karabela. [przypis edytorski]
297. ochędożyć — wyczyścić, doprowadzić do porządku. [przypis edytorski]
298. wycelił — dziś popr. forma: wycelował. [przypis edytorski]
299. patynki — pantofle noszone przez kobiety od XV do XVIII w.; wykonane z drogocennych tkanin, haftowane, na wysokich, drewnianych podstawkach a. obcasach, wydawały podczas chodzenia stukot. [przypis edytorski]
300. vulgo (łac.) — pospolicie, zwykle, powszechnie (zwany). [przypis edytorski]
301. obadwa — dziś popr. forma: obydwaj. [przypis edytorski]
302. Zaczęło złoto kapać i błyskać na słońcu — W butelkach wódki gdańskiej bywają na dnie listki złota [przypis autorski]
303. kirejka — a. kiereja, kierejka, wierzchnie ubranie męskie podbite futrem, z szerokimi rękawami; pierwotnie ubiór przejęty został od Turków, kiereje brane były jako łupy wojenne. [przypis edytorski]
304. kot — tu: zając, szarak. [przypis edytorski]
305. kutas — frędzel; ozdoba pasmanteryjna. [przypis edytorski]
306. Maro — Publius Vergilius Maro, a. Wergilisz (70 p.n.e. – 19 p.n.e.), poeta rzym., autor Eneidy, eposu heroicznego opowiadającego dzieje przodka Rzymian, Eneasza, Bukolików (Eclogae), czyli zbioru idylli (sielanek) oraz Georgików, poematu opiewającego życie wiejskie. [przypis edytorski]
307. królowa Dydo — Dydona (a. Elissa), według Eneidy Wergiliusza legendarna założycielka Kartaginy i jej pierwsza królowa; poetycki przydomek łac. Dido, Didona (wędrowniczka) nadał jej Wergiliusz. [przypis edytorski]
308. taki ziemi kawał, który by się wołową skórą nakryć dawał — Królowa Dydo kazała porznąć na pasy skórę wołową i tym sposobem zamknęła w obrębie skóry obszerne pole, gdzie wystawiła Kartaginę. Wojski wyczytał opis tego zdarzenia nie w Eneidzie, ale zapewne w komentarzach scholiastów. [przypis autorski]
309. rozbierać — tu: rozpatrywać, przemyśliwać, analizować. [przypis edytorski]
310. taradejka (ros. taratajka) — prosta bryczka bez resorów, używana w Polsce w XVIII w. [przypis edytorski]
311. kładnie się — dziś popr.: kładzie się. [przypis edytorski]
312. Ewangelii — zgodnie z melodią wiersza wyraz ten należy czytać jako pięciosylabowy: E-wan-ge-li-i. [przypis edytorski]
313. kilku laty starszy — dziś popr. forma: o kilka lat starszy. [przypis edytorski]
314. niełacno (daw.) — niełatwo. [przypis edytorski]
315. pjanica — dziś popr.: pijanica. [przypis edytorski]
316. trzewa — dziś popr.: trzewia. [przypis edytorski]
317. ostrożasty — zaopatrzony w ostrogi. [przypis edytorski]
318. ochmistrzyni (daw.) — kobieta mająca nadzór nad żeńską służbą na dworze królewskim lub magnackim; kobieta zarządzająca gospodarstwem w dużym majątku. [przypis edytorski]
319. bogini rozkoszy — Afrodyta, w mit. gr. bogini miłości, jej rydwan był zaprzężony w gołębie. [przypis edytorski]
320. lice (daw.) — a. lico, lica: twarz. [przypis edytorski]
321. umurzany — brudny. [przypis edytorski]
322. płeć (daw.) — cera. [przypis edytorski]
323. parafianka (daw.) — osoba z prowincji. [przypis edytorski]
324. siła (daw.) — dużo, mnóstwo. [przypis edytorski]
325. pudermanik (zdrobn.) — puderman: płaszcz wierzchni okrywający przed kurzem a. nakładany podczas toalety dla ochrony stroju wyjściowego. [przypis edytorski]
326. zżymać się — oburzać się, niecierpliwie reagować, gniewać. [przypis edytorski]
327. palestra — prawnicy. [przypis edytorski]
328. pomieszany (daw.) — nienormalny, szalony. [przypis edytorski]
329. wielka choroba (daw.) — epilepsja, padaczka. [przypis edytorski]
330. intromitować — wprowadzać. [przypis edytorski]
331. pono (daw.) — ponoć, podobno. [przypis edytorski]
332. podźwigniono — dziś popr. forma: podźwignięto; podniesiono, postawiono. [przypis edytorski]
333. popi — księżowski; pop: ksiądz prawosławny. [przypis edytorski]
334. jak Filip z konopi — Raz na sejmie poseł Filip ze wsi dziedzicznej Konopie, zabrawszy głos, tak dalece odstąpił od materii [tematu dysputy; red. WL.], że wzbudził śmiech powszechny w Izbie. Stąd urosło przysłowie: wyrwał się jak Filip z konopi. [przypis autorski]
335. kot — tu: zając. [przypis edytorski]
336. omyk — w gwarze myśliwskiej: ogon zająca. [przypis edytorski]
337. pomięszany — dziś popr.: zmieszany. [przypis edytorski]
338. zbytnie — dziś: zbytnio, zanadto. [przypis edytorski]
339. z trafunku — przypadkiem; por.: traf. [przypis edytorski]
340. płeć (daw.) — cera. [przypis edytorski]
341. zmarszczków — dziś popr. forma: zmarszczek. [przypis edytorski]
342. żółć — tu: zły humor, złość. [przypis edytorski]
343. uręczać — zaręczać. [przypis edytorski]
344. ostęp — trudno dostępne miejsce puszczy, gęstwina leśna. [przypis edytorski]
345. spolia opima (łac.) — świetne łupy. [przypis edytorski]
346. fundum (daw.) — grunt przy zamku. [przypis edytorski]
347. następny — tu: następujący. [przypis edytorski]
348. stoła — dziś popr. forma D.: stołu. [przypis edytorski]
349. puginał — sztylet o mocno zwężającej się, ostro zakończonej klindze, często obosieczny, używany w wojsku do dobijania rannych. [przypis edytorski]
350. na ustęp — w niektórych innych wydaniach: na ustąp. [przypis edytorski]
351. urodzony — tu: szlachetnie urodzony; szlachcic. [przypis edytorski]
352. zyz — dziś popr.: zez. [przypis edytorski]
353. mleł — dziś popr. forma: mełł od czas.: mleć). [przypis edytorski]
354. płatnąć — ciąć ostrym narzędziem, rozpłatać szablą. [przypis edytorski]
355. krzykniono — dziś popr. forma: krzyknięto. [przypis edytorski]
356. zwaliska (daw.) — ruiny. [przypis edytorski]
357. zwichnione — dziś popr. forma: zwichnięte. [przypis edytorski]
358. między (...) ciały — dzis popr. forma: między ciałami. [przypis edytorski]
359. tkwiały — dzis popr.: tkwiły. [przypis edytorski]
360. czyscowy — dzis popr.: czyśćcowy. [przypis edytorski]
361. z podziemu — dziś popr.: z podziemia. [przypis edytorski]
362. chodził kroki wielkimi — dziś popr.: chodził krokami wielkimi. [przypis edytorski]
363. obadwa — dziś popr.: obydwaj. [przypis edytorski]
364. porzniem — dziś popr.: porżniemy. [przypis edytorski]
365. rozdnieje — dziś popr. forma: rozednieje; rozednieć: rozwidnić się. [przypis edytorski]
366. kryślić — dziś popr.: kreślić. [przypis edytorski]
367. karabela — lekka szabla o otwartym jelcu i rękojeści ukształtowanej na wzór głowy orła (z wypukłością w kształcie „dzioba” na końcu), zwykle ozdobna; broń wywodząca się z Turcji, przyswojona jako tradycyjna szabla szlachty polskiej, charakterystyczna dla sarmatyzmu. [przypis edytorski]
368. buzdygan (tur. bozdogan: pałka) — dawna wschodnia broń obuchowa, podobna do buławy. [przypis edytorski]
369. rapier — broń
1 ... 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42
Idź do strony:

Darmowe książki «Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie - Adam Mickiewicz (barwna biblioteka TXT) 📖» - biblioteka internetowa online dla Ciebie

Podobne książki:

Uwagi (0)

Nie ma jeszcze komentarzy. Możesz być pierwszy!
Dodaj komentarz