Darmowe ebooki » Epopeja » Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie - Adam Mickiewicz (barwna biblioteka TXT) 📖

Czytasz książkę online - «Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie - Adam Mickiewicz (barwna biblioteka TXT) 📖».   Wszystkie książki tego autora 👉 Adam Mickiewicz



1 ... 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42
Idź do strony:
i grodzcy w powiatach i sędziowie główni w guberniach. Ale że apelacja idzie do Petersburga, do mnogich różnego stopnia instancji, przy sądach więc miejscowych ledwie pozostał cień dawnej powagi tradycyjnej. [przypis autorski]
34. pan Wojski — Wojski (tribunus) bywał niegdyś z urzędu opiekunem żon i dzieci szlachty w czasie pospolitego ruszenia. Od dawnego czasu urząd ten bez obowiązków stał się tytularnym. W Litwie jest zwyczajem, iż osobom poważnym nadaje się przez grzeczność jakikolwiek tytuł dawny. Mianują na przykład sąsiedzi przyjaciela swego Oboźnym, Stolnikiem lub Podczaszym. Rząd rosyjski zabraniał podobnych tytułów i pragnąłby je śmiesznością okryć, a wprowadzić na ich miejsce tytułowanie podług rang swojej hierarchii, do której Litwini dotąd wielki wstręt mają. [przypis autorski]
35. puderman — płaszcz osłaniający przed kurzem; krótka peleryna zakładana na ubranie podczas czesania i pudrowania. [przypis edytorski]
36. podkomorzy — Podkomorzy, niegdyś urzędnik znakomity i poważny, Princeps Nobilitatis, za rządu rosyjskiego stał się tylko tytularnym. Sądził jeszcze niekiedy sprawy graniczne, ale na koniec i tę część jurysdykcji utracił. Teraz zastępuje czasem marszałka i mianuje komorników, czyli mierniczych powiatowych. [przypis autorski]
37. znijść (daw.) — zejść. [przypis edytorski]
38. kontusz — wierzchni strój męski, długa suknia zapinana z przodu, z rozciętymi rękawami. [przypis edytorski]
39. bieżyć (daw.) — iść, zmierzać. [przypis edytorski]
40. poruczyć — powierzyć komuś z zaufaniem zrobienie czegoś. [przypis edytorski]
41. woźny — Woźny albo jenerał, wybrany uchwałą trybunalską lub sądową ze szlachty osiadłej, roznosił pozwy, ogłaszał intromisje, robił wizje, przywoływał aktoraty etc. Pospolicie drobna szlachta urząd ten sprawowała. [przypis autorski]
42. czeladź (daw.) — służba u magnatów i szlachty. [przypis edytorski]
43. sekwestr — zajęcie majątku w celu zapewnienia realizacji dochodzonego roszczenia. [przypis edytorski]
44. kądziel (daw.) — linia żeńska rodziny. [przypis edytorski]
45. wojaż (z fr.) — podróż. [przypis edytorski]
46. ukaz — w daw. Rosji zarządzenie wydane przez cara. [przypis edytorski]
47. palestra — ogół adwokatów; adwokatura. [przypis edytorski]
48. refektarz (daw.) — sala jadalna. [przypis edytorski]
49. podkomorzy — od XIV w. urzędnik ziemski rozstrzygający spory graniczne. [przypis edytorski]
50. kwestarz (daw.) — członek zakonu żebrzącego, zbierający datki (kwestujący) na utrzymanie klasztoru. [przypis edytorski]
51. chołodziec — rodzaj zupy współcześnie nazywany chłodnikiem; zabielany barszcz z buraków podawany na zimno. [przypis edytorski]
52. dziewica (daw.) — młoda, niezamężna kobieta. [przypis edytorski]
53. węgrzyn (daw.) — słodkie wino węgierskie. [przypis edytorski]
54. jachał (daw.) — dziś popr.: jechał. [przypis edytorski]
55. powinny — tu: należny, stosowny. [przypis edytorski]
56. Wespazyjanus nie wąchał pieniędzy — Wespazjan (9 n.e.–79 n.e.), właśc. Titus Flavius Vespasianus cesarz rzymski, założyciel dynastii Flawiuszów, reformator i reorganizator państwa rzym.; do tradycji weszło kilka jego sentencji, m.in. pecunia non olet (łac.): pieniądze nie śmierdzą, zdanie to miało być komentarzem do jego decyzji o wprowadzeniu podatku od toalet publicznych. [przypis edytorski]
57. myślili (daw.) — dziś popr.: myśleli. [przypis edytorski]
58. tabakiera — płaskie pudełeczko na tabakę. [przypis edytorski]
59. młode — w innej wersji tekstu w tym miejscu: obce. [przypis edytorski]
60. Nogajowie — turecki lud zamieszkujący Kaukaz. [przypis edytorski]
61. toaleta (daw.) — elegancka suknia przeznaczona na specjalne uroczystości. [przypis edytorski]
62. zapustny (daw.) — karnawałowy. [przypis edytorski]
63. raróg — Raróg, ptak z gatunku jastrzębia. Wiadomo, że za jastrzębiami drobne ptastwo, szczególnie jaskółki, tłumnie upędzają się. Stąd przysłowie: latać jak za rarogiem. [raróg: gatunek ptaka drapieżnego z rzędu sokołowatych, występuje na równinach, łąkach i stepach oraz obszarach skalistych Eurazji, osiąga rozmiary ciała przekraczające 50 cm przy rozpiętości skrzydeł do 130 cm; wszechstronny myśliwy, poluje na gryzonie, ssaki (np. zające), ptaki (kuropatwy, cietrzewie, kaczki, gęsi i łabędzie); tradycyjnie wykorzystywany w sokolnictwie, obecnie pod ochroną; w mit. słowiańskiej raróg, związany z bogiem nieba i ognia Swarogiem, to demon ognia, przynoszący szczęście, pokrewny występującemu w ros. opowieściach lud. żar-ptakowi: powiedzenie o uganianiu się za rarogiem może być związane raczej z tymi mityczno-baśniowymi wyobrażeniami; red. WL]. [przypis autorski]
64. harbajtel — siatka zakładana na włosy z tyłu peruki. [przypis edytorski]
65. ekwipaż (daw.) — lekki, luksusowy pojazd konny. [przypis edytorski]
66. Pański — tu: Boski; (pochodzący od) Pana Boga. [przypis edytorski]
67. Zakon (daw.) — Testament jako część Biblii. [przypis edytorski]
68. alternata (z łac.) — przemiana. [przypis edytorski]
69. wawrzyn — laur; drzewko o wiecznie zielonych, aromatycznych liściach; symbol chwały zwycięstwa. [przypis edytorski]
70. zyz (daw.) — zez. [przypis edytorski]
71. armistycjum (daw.) — rozejm, zawieszenie broni. [przypis edytorski]
72. awanpost (daw.) — wysunięta ku nieprzyjacielowi placówka ubezpieczająca. [przypis edytorski]
73. drużka (z ros.) — przyjaciel. [przypis edytorski]
74. szuba (daw.) — długie wierzchnie okrycie podbite futrem. [przypis edytorski]
75. Suwarow, Aleksandr Wasiljewicz (1729–1800) — głównodowodzący (generalissimus) armii carskiej, marszałek polny Austrii, wybitny wódz i teoretyk wojskowości; walczył przeciw konfederacji barskiej w l. 1769–1772 (bitwy pod Orzechowem, Lanckoroną i Stołowiczami; oblężenie Wawelu), wykazał się umiejętnościami taktycznymi podczas wojen rosyjsko-tureckich (1773–1774 i 1787–1791; m.in. zdobycie twierdzy Izmaił), walnie przyczynił się do zwycięstwa Rosji nad wojskami insurekcji kościuszkowskiej (odpowiedzialny za rzeź ludności Pragi podczas szturmu na Warszawę 4 XI 1774) i do 31 I 1796 pozostał w Polsce jako dowódca wojsk okupacyjnych; brał również udział w walkach drugiej koalicji antyfrancuskiej z rewolucyjną Francją dowodząc armią rosyjską i austriacką we Włoszech (m.in. bitwy nad Trebbią i pod Novi). [przypis edytorski]
76. wytuzać (daw.) — pobić, wytargać, wytarmosić. [przypis edytorski]
77. Że Bonapart czarował (...) — Mnóstwo krąży powieści między prostym ludem rosyjskim o czarach Bonapartego i Suwarowa. [przypis autorski]
78. kibić (daw.) — talia. [przypis edytorski]
79. gors — dekolt sukni. [przypis edytorski]
80. brabanckie koronki — koronki o wzorze wijących się gałązek na tiulowym tle, wyrabiane w Brugii w XVII–XVIII w. [przypis edytorski]
81. stoła — dziś popr. forma D. lp r.m.: stołu. [przypis edytorski]
82. Asesora z Rejentem (...) — Asesorowie składają policją ziemską powiatu. Wedle ukazów czasem bywają obierani przez obywateli, czasem naznaczeni od rządu; ci ostatni zowią się koronni. Sędziowie apelacyjni zowią się także asesorami, ale tu nie o nich mowa. Rejenci aktowi zarządzają kancelarią; dekretowi piszą wyroki, wszyscy zaś mianowani z ręki pisarzów sądowych. [przypis autorski]
83. kusy — z obciętym ogonem. [przypis edytorski]
84. chartu — dziś popr. forma C. lp r.m.: chartowi. [przypis edytorski]
85. jak naoczne świadki — dziś popr.: jak naoczni świadkowie. [przypis edytorski]
86. było przeznaczono — dziś popr: było przeznaczone. [przypis edytorski]
87. chłopcowi — dziś popr. forma C lp r.m.: chłopcu. [przypis edytorski]
88. rówiennica (daw.) — rówieśnica. [przypis edytorski]
89. flinta — strzelba skałkowa. [przypis edytorski]
90. Józef hrabia Niesiołowski — ostatni Wojewoda Nowogródzki, był prezesem Rządu rewolucyjnego w czasie powstania Jasińskiego. [przypis autorski]
91. Jerzy Białopiotrowicz — ostatni Pisarz W. Ks. Litewskiego, czynnie należał do powstania Litwy pod Jasińskim. Sądził więźniów stanu w Wilnie. Mąż dla cnót i patriotyzmu bardzo szanowany w Litwie. [przypis autorski]
92. młodzież — tu: wyłącznie młodzi mężczyźni. [przypis edytorski]
93. pas słucki, pas lity — w Słucku sławna była fabryka złotogłowu i pasów litych na całą Polskę; udoskonalona staraniem Tyzenhauza. [przypis autorski]
94. Wokanda — wąska podługowata książeczka, na której spisywano nazwiska stron procesujących wedle porządku aktoratów. Każdy adwokat i woźny musiał mieć takową wokandę. [przypis autorski]
95. Alpów — dziś popr. forma D.: Alp. [przypis edytorski]
96. jenerał (daw) — generał. [przypis edytorski]
97. Rzucił w oczy Francuzów sto krwawych sztandarów (...) — Jenerał Kniaziewicz wysłany przez armię włoską złożył Dyrektoriatowi zdobyte chorągwie. [przypis autorski]
98. Jabłonowski — Książę Jabłonowski, dowodzący Legią Naddunajską, umarł w Saint Domingo i cała prawie legia tam zginęła. W emigracji jest kilku weteranów pozostałych z owej nieszczęsnej wyprawy, między innymi Jenerał Małachowski. [przypis autorski]
99. ziemianów — dziś popr. D. lm: ziemian. [przypis edytorski]
100. rynsztunek (daw.) — pełne wyposażenie rycerza i jego konia; dziś: komplet przedmiotów mających określone zastosowanie. [przypis redakcyjny]
101. świerkać — dziś popr.: ćwierkać, czyli wydawać krótki, wysoki dźwięk. [przypis redakcyjny]
102. surge puer (łac.) — wstawaj, chłopcze. [przypis redakcyjny]
103. pasek z ogórkami — pas z rodzajem frędzli splecionych z ozdobnych, grubych sznurów. [przypis edytorski]
104. skowycze — dziś popr. skowyczy. [przypis edytorski]
105. szczwacz (daw.) — członek służby łowieckiej, osoba zajmująca się układaniem chartów i ogarów do polowania. [przypis redakcyjny]
106. dojeżdżacz (daw.) — członek służby łowieckiej, osoba ścigająca z chartami i ogarami zwierzynę podczas polowania. [przypis redakcyjny]
107. wtenczas — dziś popr.: wtedy. [przypis redakcyjny]
108. opoka — kamień, skała. [przypis redakcyjny]
109. chyży — szybko poruszający się. [przypis redakcyjny]
110. wyczha — w słownictwie łowieckim jest to okrzyk zachęcający psy do rzucenia się na zwierzynę. [przypis redakcyjny]
111. stryflaste buty — buty ze sztylpami, obramowaniem u góry cholewy. [przypis edytorski]
112. pantalony (daw.) — spodnie. [przypis redakcyjny]
113. dżokej (z ang.) — zawodowy jeździec biorący udział w wyścigach konnych. Fakt, że Hrabia tak nazywał swoich służących, potwierdza jedynie, jak bardzo hołdował angielskiej modzie. [przypis redakcyjny]
114. pozrzeć — zjeść. [przypis redakcyjny]
115. liberia — oficjalny strój służby królewskiej lub maganckiej. [przypis redakcyjny]
116. herbowe klejnoty — znaki herbowe, elementy wizualne tworzące herb. [przypis edytorski]
117. klucznik (daw.) — osoba zarządzająca kluczami do majątku ziemskiego, osoba mająca pod swoim zarządem klucze do czegoś. [przypis redakcyjny]
118. kutas (daw.) — frędzel; ozdoba pasmanteryjna. [przypis edytorski]
119. nasieka — broń podobna do maczugi. Nasiekę wykonywano w ten sposób, że siekierą albo toporem nasiekiwano młode dęby lub brzozy i w powstałe szpary wciskano ostre kamienie. W ciągu kilku lat kamienie wrastały w drzewo, które po ścięciu było groźną bronią. [przypis redakcyjny]
120. graf (niem.) — hrabia. [przypis redakcyjny]
121. palcat (daw.) — kij używany do wprawiania się w szermierce. [przypis redakcyjny]
122. bachmat (daw.) — koń. [przypis redakcyjny]
123. kufa — duża drewniana beczka używana w winiarstwie i piwowarstwie. [przypis redakcyjny]
124. chor — dziś popr.: chór. [przypis redakcyjny]
125. organ (tu forma B., lp.) — dziś popr.: organy; największy dęty instrument klawiszowy. [przypis redakcyjny]
126. I w organ i w rozliczne instrumenty grała (...) — w dawnych zamkach stawiano na chorach organy. [przypis autorski]
127. cug (daw.) — zaprzęg składający się z czterech lub sześciu koni zaprzęgniętych parami. [przypis redakcyjny]
128. familiant — członek rodziny; tu: skoligacony z wielkimi rodami szlacheckimi. [przypis edytorski]
129. paliwoda (starop.) — zawadiaka; człowiek gwałtowny, nerwowy, niepohamowany w swych reakcjach. [przypis edytorski]
130. czarna polewka — podana u stołu paniczowi starającemu się o rękę panny oznaczała rekuzę [czyli odrzucenie propozycji małżeństwa; red. WL]. [przypis autorski]
131. lamus (daw.) — budynek gospodarczy stawiany przy dworach. [przypis redakcyjny]
132. karabela — szabla noszona przez szlachtę polską. Miała rękojeść w kształcie głowy orła. [przypis redakcyjny]
133. dwiestu — dziś popr. forma D.: dwustu. [przypis edytorski]
134. burgrabia (z niem.) — urzędnik w zamkach pełniący funkcje sądownicze i wojskowe. [przypis redakcyjny]
135. Anglii — zgodnie z metrum wiersza należy czytać ten wyraz jako trzysylabowy: Ang-li-i. [przypis edytorski]
136. zoczyć — zobaczyć. [przypis edytorski]
137. kukuruza — dziś popr.: kukurydza. [przypis redakcyjny]
138. harbuz — dziś popr.: arbuz. [przypis redakcyjny]
139. przykop (daw.) — rów biegnący wzdłuż czegoś, tutaj: grządek.
1 ... 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42
Idź do strony:

Darmowe książki «Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie - Adam Mickiewicz (barwna biblioteka TXT) 📖» - biblioteka internetowa online dla Ciebie

Podobne książki:

Uwagi (0)

Nie ma jeszcze komentarzy. Możesz być pierwszy!
Dodaj komentarz