Darmowe ebooki » Powieść poetycka » Grażyna - Adam Mickiewicz (gdzie w internecie można czytać książki za darmo .TXT) 📖

Czytasz książkę online - «Grażyna - Adam Mickiewicz (gdzie w internecie można czytać książki za darmo .TXT) 📖».   Wszystkie książki tego autora 👉 Adam Mickiewicz



1 2 3 4 5 6 7 8
Idź do strony:
Adam Mickiewicz Grażyna

 

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

ISBN 978-83-288-3532-0

Grażyna Strona tytułowa Spis treści Początek utworu Epilog wydawcy Przypisy Wesprzyj Wolne Lektury Strona redakcyjna
Grażyna1 (powieść litewska)
Coraz to ciemniej, wiatr północny chłodzi, 
Na dole tuman2, a miesiąc3 wysoko  
Pośród krążącej czarnych chmur powodzi  
We mgle niecałe pokazował4 oko;  
I świat był na kształt gmachu sklepionego,  
A niebo na kształt sklepu5 ruchomego,  
Księżyc jak okno, którędy dzień schodzi. 
 
Zamek na barkach nowogródzkiej góry6 
Od miesięcznego brał pozłotę blasku, 
Po wałach z darni i po sinym piasku  
Olbrzymim słupem łamał się cień bury,  
Spadając w fosę, gdzie wśród wiecznych cieśni 
Dyszała woda spod zielonych pleśni. 
 
Miasto już spało, w zamku ognie zgasły, 
Tylko po wałach i po basztach straże 
Powtarzanymi płoszą senność hasły7; 
Wtem się coś z dala na polu ukaże, 
Jakowiś ludzie biegą8 tu po błoniach, 
A gałąź cieniu9 za każdym się czerni, 
A biegą prędko, muszą być na koniach; 
A świecą mocno, muszą być pancerni10. 
 
Zarżały konie, zagrzmiała podkowa: 
Trzej to rycerze jadą wzdłuż parowa11,  
Zjechali, stają, a pierwszy z rycerzy  
Krzyknie, i w trąbkę mosiężną uderzy.  
Uderzył potem raz drugi i trzeci,  
Strażnik mu z baszty rogiem odpowiada;  
Brzękły wrzeciądze12, pochodnia zaświeci  
I most zwodzony z łoskotem opada. 
 
Na tętent koni zbiegli się strażnicy, 
Chcąc bliżej poznać i męże13, i stroje.  
Pierwszy mąż jechał w zupełnej zbroicy,  
Jaką zwykł Niemiec przywdziewać na boje; 
I krzyż miał czarny na białej kapicy14,  
I krzyż na piersiach u złotej petlicy15,  
Trąbkę na plecach, kopiją16 u toku17,  
Różaniec w pasie i szablę u boku. 
 
Poznali męża Litwini z tych znaków; 
Więc cicho jeden do drugiego szepce:  
«To jakiś urwisz 18od psiarni19 Krzyżaków20;  
Tuczny, bo pruską krew codziennie chłepce.  
O, gdyby nie był nikt tu więcej z warty,  
Zaraz by w bagnie skąpał się ten plucha2122,  
Aż pod most pięścią zgiąłbym łeb zadarty!...»  
Tak oni mówią; on niby nie słucha,  
Lecz musiał słyszeć, bo się bardzo zdumiał,  
A chociaż Niemiec, głos ludzki rozumiał23. 
 
«Książę jest w zamku?» — «Jest; lecz o tej porze 
Bardzoście wasze poselstwo spóźnili; 
Dziś nie możecie stawić się we dworze,  
Chyba na jutro». — «Jutro? Ani chwili!  
Zaraz, natychmiast, choć w spóźnioną porę,  
Litaworowi o posłach donieście;  
Niebezpieczeństwo na mą głowę biorę,  
A wy dla znaku pierścień tylko weźcie,  
Nie trzeba więcej: skoro ujrzy godło,  
Pozna, kto jestem i co nas przywiodło». 
 
Cichość dokoła, zamek we śnie leży: 
Co za dziw? Północ, jesienią noc długa...  
Za cóż24 dotychczas w Litawora wieży  
Lampa jak gwiazdka między kratą mruga?  
Wszak dziś powrócił, jeździł w kraj daleki:  
Snu potrzebują troskliwe powieki. 
 
On przecie nie śpi. Posłano na zwiady: 
Nie śpi. Lecz żaden z pałacowej straży,  
Ani z dworzanów, ani z panów rady,  
Do progu jego zbliżyć się nie waży. 
Daremnie poseł i grozi, i prosi:  
Groźba i prośba na nic się nie przyda; 
Kazano wreszcie obudzić Rymwida.  
On wolę pańską nosi i odnosi,  
On głową w radzie, prawą ręką w boju,  
Jego nazywa książę drugim sobą:  
W obozie, w zamku, jemu każdą dobą  
Wstęp do pańskiego otwarty pokoju. 
 
W pokoju ciemno, i tylko od stoła 
Kaganiec światłem konającem25 płonął.  
Litawor chodził po gmachu26 dokoła,  
A potem stanął i w myślach utonął.  
Słucha, co Rymwid o Niemcach powiada;  
Ale mu na to nic nie odpowiada;  
To się rumieni, to wzdycha, to blednie,  
Wydając twarzą troski niepowszednie.  
Poszedł ku lampie, żeby ją poprawił27;  
Wrzkomo28 poprawia, a do głębi ciśnie:  
Wcisnął nareszcie i całkiem zadławił...  
Nie wiem, przypadkiem czyli też umyślnie. 
 
Snadź29, że poskromić nie mógł wnętrznej30 wrzawy, 
I w pogodniejsze wystroić się lice31; 
A jednak nie chciał, by sługa z postawy  
Zgadnął pańskiego serca tajemnice.  
Znowu komnatę obchodzi dokoła;  
Lecz kiedy okna kratowane mijał,  
Widna przy blasku miesięcznego koła,  
Co się przez szyby i kraty przebijał,  
Widna posępność zmarszczonego czoła,  
Przycięte usta, oczu błyskawica 
I surowego zagorzałość lica. 
 
Potem w róg gmachu zwraca się z pośpiechem, 
Każe podwoje zamknąć Rymwidowi.  
Siadł i z kłamliwą spokojnością32 mówi,  
Szyderskim33 mowę zaprawując34 śmiechem: 
 
«Wszak mi sam z Wilna przywiozłeś, Rymwidzie, 
Że Witołd, pan nasz możny i łaskawy35,  
Miał mię podwyższyć książęciem36 na Lidzie  
I spadłe dla mnie po żonie dzierżawy, 
Jak swoję własność lub zdobycze cudze,  
Litaworowi podarował słudze?...»  
«To prawda, książę...» «My więc po te dary, 
Jako przystało, wystąpimy godnie. 
Każ wynieść na dwór książęce sztandary, 
Zapalić w zamku ognie i pochodnie: 
Gdzie są trębacze? Niechaj o północy 
Zjadą na miasto i stanąwszy w rynku, 
Na cztery wiatry trąbią z całej mocy, 
A póty będą trąbić bez spoczynku, 
Póki się wszystko rycerstwo rozbudzi. 
Niech każdy piersi zbroją ubezpiecza, 
Nasadzi groty i pociągnie miecza37. 
Zgotować38 żywność dla koni i ludzi: 
Każdemu z mężów zgotuje niewiasta, 
Ile zjeść można od ranka do zmroku. 
Czyj koń na paszy, sprowadzić do miasta, 
Nakarmić i wziąć na drogę obroku39. 
A skoro słońce z szczorsowskiej granicy 
Pierwszym promieniem grób Mendoga draśnie40, 
Wszyscy staniecie na Lidzkiej ulicy. 
Czekać mię rzeźwo, zbrojno i zapaśnie41». 
 
Tak mówi książę. Wprawdzie jego mowa 
Zaleca zwykłe do drogi przybory: 
Lecz za co42 nagle i niezwykłej pory? 
Dlaczego postać była tak surowa? 
A kiedy mówił, choć gwałtowne słowa 
Biegą, że jedno drugiego nie ścignie: 
Zda się, jakoby wyszła ich połowa, 
A reszta w piersiach przytłumiona stygnie. 
Ta postać coś mi niedobrego wróży, 
I głos ten myśli spokojnej nie służy. 
 
Umilkł Litawor; zdało się, że czeka, 
Aż Rymwid z wziętym odejdzie rozkazem.  
I Rymwid milczy, a odejście zwleka:  
Bo to, co słyszał i co widział razem,  
Kiedy stosuje i waży w rozumie,  
Z lekkich słów ciężką rzecz odgadnąć umie. 
 
Ale cóż pocznie? Zna, że książę młody 
Namowom cudzym mało daje ucha,  
I, nie lubiący43 w długie brnąć wywody,  
Zamiary knuje w swojej głębi ducha;  
A skoro uknuł, nie dba na przeszkody  
I hamowany tym srożej wybucha.  
Lecz Rymwid, jako wierna panu rada  
I zacny rycerz w litewskim narodzie,  
Zapewne hańbie niemałej podpada,  
Gdzie by powszechnej nie zabieżał44 szkodzie.  
Milczeć czy radzić? Na dwoje myśl dzieli;  
Waha się, w końcu na drugie ośmieli. 
 
«Panie, gdziekolwiek chęci twoje godzą, 
Nigdyć na ludziach i koniach nie zbędzie:  
Wskaż tylko drogę, my za twoją wodzą,  
Nie patrząc kędy45, gotowi iść wszędzie;  
I Rymwid pewnie nie przyjdzie ostatni.  
Ale, o panie, na różnym miej względzie  
Pospólstwo ślepe, twoich rąk narzędzie,  
I mężów, którzy na coś więcej zdatni.  
Bo i twój ojciec, choć lubił sam z siebie  
Wyciągać skrycie przyszłych dzieł osnowy:  
Jednak nim gminne miecze ku potrzebie46,  
Wprzódy ku radzie mądre wzywał głowy;  
Kędym ja nieraz z wolnym zdaniem siadał,  
A com umyślił, śmiało wypowiadał.  
Więc i dziś, wybacz, jeśli w szczerym głosie  
Zeznam, co serce ustom przekazało.  
Długo ja żyłem, i na siwym włosie 
Dźwigam i czasów, i czynów niemało;  
Przedsię47 dziś widzę, oby nie ze szkodą!  
Rzecz dla nas starych niezwykłą i młodą.  
Jeżeli prawda, że na Lidzkie państwo  
Ciągniesz do twojej należące właści48,  
Ten pochód skory coś na kształt napaści  
Zrazi i nowe, i dawne poddaństwo;  
Ci, jak zwycięzcy, czekają zdobyczy,  
Tamci kajdanów, jak lud niewolniczy. 
 
Zaraz po kraju wieść ziarna rozsypie, 
Ucho je gminne chwyta i przesadza;  
Skąd w końcu gorzki owoc się wyradza,  
Co truje zgodę i co sławę szczypie49.  
Okrzykną zaraz, żeś chciwy łupieży,  
Wdarł się na państwo, któreć50 nie należy. 
 
Inaczej cale51 po dawnym zwyczaju 
Litewskie niegdyś stąpały książęta,  
Niosąc stolicę do własnego kraju;  
Tych książąt dobrze wiek mój zapamięta. 
I jeśli zechcesz iść po starym trybie:  
Spuszczaj się na mnie, w niczym nie uchybię. 
 
Naprzód rycerstwo obeślemy wszędy: 
I tych, co w mieście zostali się bliscy,  
I co na wiejskie powrócili grzędy,  
Mają na zamek zgromadzić się wszyscy;  
Więc krewne pany, więc starsze urzędy,  
Ku bezpieczeństwu a większej ozdobie,  
Z sowitym52 pocztem niech staną przy tobie.  
Co nim dokonasz, ja mogę tymczasem  
Wyruszyć jutro, lub pojutrze z rana,  
Ze służbą, z świętą osobą kapłana,  
Tudzież z potrzebnym do uczty zapasem:  
Aby się wszystko złatwiło na przodzie,  
A na źwierzynie nie brakło i miodzie53. 
 
Nie tylko bowiem sam naród prostaczy, 
Lecz i starszyzna za łakocią54 goni;  
A widząc zrazu55 pańskiej hojność dłoni,  
Dobrze stąd sobie na przyszłość tłumaczy. 
Tak zawżdy było w Litwie i na Żmudzi:  
Jeśli nie wierzysz, pytaj starych ludzi». 
 
Skończył, podchodzi ku oknom i doda: 
«Wietrzno, niepewna na jutro pogoda.  
Jakiegoś widzę rumaka przy wieży,  
A tuż i rycerz oparty na łęku56, 
Drudzy dwaj chodzą, konie wodząc w ręku
1 2 3 4 5 6 7 8
Idź do strony:

Darmowe książki «Grażyna - Adam Mickiewicz (gdzie w internecie można czytać książki za darmo .TXT) 📖» - biblioteka internetowa online dla Ciebie

Uwagi (0)

Nie ma jeszcze komentarzy. Możesz być pierwszy!
Dodaj komentarz