Darmowe ebooki » Wiersz » Pour passer le temps - Kazimierz Przerwa-Tetmajer (biblioteka hybrydowa .txt) 📖

Czytasz książkę online - «Pour passer le temps - Kazimierz Przerwa-Tetmajer (biblioteka hybrydowa .txt) 📖».   Wszystkie książki tego autora 👉 Kazimierz Przerwa-Tetmajer



1 2 3
Idź do strony:
Kazimierz Przerwa-Tetmajer Pour passer le temps

 

Ta lektura, podobnie jak tysiące innych, jest dostępna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

Pour passer le temps Strona tytułowa Spis treści Początek utworu Przypisy Wesprzyj Wolne Lektury Strona redakcyjna
Pour passer le temps1 Oktawą
Nigdy mu ramion pierwsza nie otwarła, 
choć się łaskawie obejmować dała; 
nigdy, gdy szepnął z ściśniętego gardła 
„kocham” — nie rzekła nic, tylko słuchała. 
Jemu się z bólu dusza w sztuki darła, 
bo nic w niej znaleźć nie mógł oprócz ciała, 
i to, co pomnieć2 musiał nieustannie, 
o ile szukać wypadało w pannie. 
 
Albowiem panną była, a za wiano3, 
prócz dwóch wsi, miała urodę Dyjanny4. 
Młodzież w niej cała była zakochaną, 
wszystkie jej również nie cierpiały panny. 
Rodziców dawno w grobie pochowano, 
w klasztorze wiek swój przeżyła poranny, 
gdzie się, w sekrecie przed swą przełożoną, 
najczęściej w żonę i męża bawiono. 
 
Potem, gdy suknię już zrzuciła krótką, 
gdy się jej wiosna zaczęła siedmnasta, 
w Warszawie z ciotką mieszkała rozwódką 
i poznawała obyczaje miasta. 
Była „naiwną” i trochę „filutką5”, 
lubiła jeszcze bardzo szczerze ciasta — — 
tymczasem, jak jest powszechnie przyjętem, 
posag jej gdzieś się zapodział ze szczętem. 
 
Mówią, że jej opiekun kamienicę 
i wioskę kupił gdzieś około Bałty... 
Zwyczajna potwarz. Śliczną siostrzenicę 
mając u siebie, ciotka jęła6 rauty7 
i bale dawać, różne tajemnice 
toaletowe kłaść na różne kształty, 
myśląc, i słusznie, że z jednego rożna 
często pieczenie dwie zdjąć naraz można.  
 
Miała trzydzieści pięć lat i Wilhelma 
Kufkego — był to z zawodu piwowar — 
na oku; wprawdzie „jak but była szelma”, 
lecz sto tysięcy czysto niósł mu browar.  
Eheu! Jak często człowiek próżny cel ma! 
Kufke był kupcem i wiedział, co towar, 
a co tandeta — — oświadczył się wkrótce, 
lecz siostrzenicy, nie ciotce-rozwódce. 
 
Przyjęła... Próżno do nóg jej się ciskał 
kochanek — — miał wieś, ale tylko jedną... 
Prócz plam na spodniach, nic więcej nie zyskał; 
widział, że nawet lica jej nie bledną, 
gdy jemu w sztuki mózg pod czaszką pryskał 
i gdy rękami cisnął głowę biedną... 
Więc zrozpaczony poszedł precz, a ona 
dostała swą rubrykę: Kufke-żona.  
 
Po tym wypadku on zerwał ze światem 
i cały chłopom oddał się u siebie. 
Był im i ojcem zarazem, i bratem, 
bronił ich, karmił na swym własnym chlebie — 
za to psu jego chłopi oczy batem 
wybili, potem ukradli mu źrebię — 
(psu, bo szedł drogą; źrebię, bo się dało) — 
wreszcie spalili mu krescencję8 całą. 
 
To zniechęciło go i osiadł w mieście, 
gdzie z artystami żył, bo lubił sztukę. 
Jednego, rubli mu na miesiąc dwieście 
dając, wyprawił do Włoch na naukę. 
Lecz nagle z banku pewnego w Trieście 
dano mu słodką do wypłat prynukę9, 
każąc zapłacić przez pozwy naglące 
na sfałszowany podpis dwa tysiące. 
 
To go zmieszało tak, że horoskopów 
już nie pytając żadnych, co mu radzą, 
wyrzekł się swojskich panien, sztuk i chłopów, 
okno idei zasmarował sadzą, 
jeszcze raz złotu przypatrzył się snopów, 
jeszcze raz spojrzał, jak kartofle sadzą, 
i z swym ojczystym rozstawszy się polem, 
zakupił willę gdzieś pod Neapolem.  
 
Tę willę wielkim otoczył parkanem, 
parkan zaś cały oplótł żywopłotem; 
wewnątrz park kwieciem ustroił różanem, 
pąsem kaktusów i pomarańcz złotem; 
postawił namiot pod chłodnym platanem, 
zawiesił miękki hamak pod namiotem, 
i wodzie w lilie ubrawszy krawędzie, 
flamingi na nią puścił i łabędzie. 
 
W alejach parku, w cyprysowych cieniach, 
rozstawił białe boginie kamienne; 
na okwieconych stały podniesieniach 
prześliczne, nagie, nieruchome, senne... 
Srebrzyste w srebrnych księżyca promieniach, 
w promiennej słońca jasności promienne, 
na tle drzew ciemnych bieliły się cudnie, 
blade wśród nocy, świetlane w południe.  
 
Z parku miał widok na morza błękity, 
na ściany Capri, co się lśnią i bielą, 
na Wezuwiusza płomieniste kity, 
na w mgłach różanych widny10 Sant’Angelo — — 
widok miał bardzo piękny i odkryty, 
i nieraz, siedząc nad morską topielą, 
cieszył się, patrząc na przejrzysty lazur, 
że żaden w parku tym nie bywa Mazur. 
 
Miał także własną łódkę, którą czasem 
płynął na morze, kiedy woda gładka 
była tęczami świecącym atłasem. 
Zawsze mew za nim leciała gromadka, 
którym jeść rzucał, i nad łodzią pasem 
krążyły śnieżnym, że łódź jako chatka 
zdała się polska pod gołębi sznurem, 
jak łąk zielenią, oblana lazurem.  
 
Tam, na wznak leżąc ku niebu oczyma, 
nieraz dni całe przepędzał samotnie, 
myśląc, że przeszło lato, przyjdzie zima, 
albo też myśląc to samo odwrotnie. 
Myślał, że czego braknie, tego nie ma, 
że tysiąc razy znaczy tysiąckrotnie, 
że fasolowy sos robi się z fasol 
i że od deszczu ochrania parasol. 
 
Czasem też bawił się wspomnień zabawą, 
niejedną złoto- znał i czarno-brewą —  
z tych jedna miała pierś lewą i prawą, 
a druga miała pierś prawą i lewą... 
Tą przeżuwaną znudziwszy się strawą, 
patrzał bezmyślnie za skrzydlatą mewą, 
albo na nieba patrzał błękit czysty, 
albo na spinek swoich ametysty.  
 
A czasem leżąc w łodzi, mimowoli 
wracał pamięcią w swoje dawne strony, 
do swoich łanów i do swych topoli, 
do swoich wiklin — i do Kufke-żony, 
która tymczasem Kufkemu kark woli 
obejmowała białymi ramiony... 
Tak sądził, chwiejną kołysany łódką, 
nie wiedząc, że to trwało bardzo krótko... 
 
I wyciągały mu się ku niej ręce 
i pierś pękała z żalu i tęsknoty... 
Widział jej usta krasne i dziewczęce 
i szafir oczu raz srebrny, raz złoty... 
Widział jej blade, przejrzyste rumieńce, 
półciemnych włosów miękkie, bujne sploty, 
i urokami czarujące łono — — 
i wkoło wodę pustą, nieskończoną...  
 
Ogromną wodę, po której okręty 
szły, białym żaglem świecąc się pod słońce; 
przestwór niezmierny i nieogarnięty, 
gdzie dusze smutne, błędne i tęskniące, 
jako mar11 poczet włóczą się zaklęty 
i bóle swoje i skargi palące 
topią w bezdennej głuszy i otchłani, 
idąc, jak ludzie z ojczyzny wygnani...  
 
Pani Kufkowa wiedziała najpewniej, 
że jest kochana wciąż i bez pamięci 
z wszystkim, co dobre, i wszystkim, co złe w niej, 
nawet myślała o tym nie bez chęci; 
sądząc, że wielce się przez to „królewni”, 
„anielkowuje”, podnosi i święci, 
i że z Henrykiem, co gdzieś dla niej kona, 
jest ponad wiele kobiet — wyróżniona. 
 
W jej biurku leżał list. Miał z Bazylei 
pieczęć, pisany być musiał w wagonie. 
List ten brzmiał: „Pani! Więc reszta nadziei 
jak kamień w wodzie niezgłębionej tonie?! 
Więc tak?! Huczące wśród śnieżnej zawiei 
Alpy mi zdają się walić na skronie — — 
Więc tak?!... Napróżnom serce wydarł z piersi 
i do nóg cisnął ci... Lecz czyż my pierwsi?... 
 
I tylko nie wiem, czemu w mojej duszy 
jest ból, jak gdyby pierwszy ból na ziemi? 
Czemu to serce tak się rwie i kruszy, 
jakby wszystkiemi mękami ludzkiemi 
cierpiało we mnie... Czemu tej katuszy 
we mnie zwyczajna ta myśl nie oniemi, 
że serca mrą z boleści, lecz powoli, 
zapominają o tym, co je boli? 
 
Tylko w nich smutek pozostaje cichy 
i dziwna smętność marzeń — — bo ja to wiem, 
lecz dziś jest we mnie bunt i piekło pychy, 
i żal, serdeczny żal... Ach! nie wypowiem 
ile jest we mnie żalu... Ot, jak lichy 
robak ci do nóg pełzłem — — życiem, zdrowiem, 
krwią, mózgiem, sercem byłbym o twe szczęście 
walczył... wolałaś z bogatszym zamęście... 
 
Ja sam już nawet nie wiem dobrze, kto to 
bezmiłosiernie z mych rąk cię wyrywa? 
Nic nie wiem, czuję tylko, że mię gniotą, 
że jakaś krzywda mię łamie straszliwa, 
że mi się serce bólem i tęsknotą 
rwie, że z mych piersi krew ucieka żywa, 
że... sam już nie wiem, co piszę... pod czołem 
wszystko mi nagle stało się popiołem.  
 
Zrobiłaś duszę mą jedną ruiną, 
pełną strzaskanych kolumn, gruzu, łomu, 
najświętszy ołtarz mój oplwałaś śliną, 
z kraju wygnałaś mnie i z mego domu — — 
wszystkie me czucia, wiedz, przez ciebie giną, 
nie znam już prawdy, nie znam wstydu, sromu12, 
nie wiem, co żadne święte słowo znaczy, 
nie znam na świecie nic — oprócz rozpaczy... 
 
Jak pies u nóg twych chciałem leżeć, stopy 
całować twoje i jeszcze to sobie 
mieć za raj szczęścia... Dziś — pół Europy 
dzieli nas... O ty!... Wszakżem twoje obie 
ręce na szyi miał... Jak światła snopy 
na łąkę lecą o porannej dobie: 
tak mi z twych oczu szedł blask w głębię ducha... 
Dziś co?... Ta pustka Alp dokoła głucha...  
 
Pamiętasz? Nie raz to i nie dwa razy 
mdlałaś w ramionach moich, o Irenko, 
niezrozumiałe mi szepcąc wyrazy 
i włosy moje plącząc drżącą ręką... 
Chciałażeś tylko zmysłowej ekstazy? 
Upojeń? Szału? Tak?... Ach! Jeszcze miękką 
twą kibić czuję tu, na moim ręku, 
przegiętą, w włosów rozsypanych pęku... 
 
I czuję ciepło twego ciała jeszcze, 
ciepło twych westchnień i spojrzeń, o droga! 
Jeszcze na rękach cię tu mam i pieszczę, 
pieszczę, całuję... Na żywego Boga! 
Jak ból to serce w rozpalone kleszcze 
chwyta, jak burza grzmi po Alpach sroga, 
jak się te góry po jeziorach dwoją: 
tak ci przysięgam dziś, że będziesz moją!...”  
 
Ten list rok leżał u pani Kufkowej 
w biurku; przez ten czas Henryk na wsi bawił13, 
potem wyjechał, zaś ona miodowy 
czas przepędzała w Nizzy, gdzie się pławił 
pan Kufke w morzu i kwiatach. W okowy 
Amor go srogie wziął i srodze dławił, 
bo wśród akacyj chodząc i wśród bluszczu, 
pan Kufke stracił dziesięć funtów tłuszczu. 
 
A żona nie utyła... Rok upływa, 
pani Irena jest zawsze powiewna. 
Mówią, że trochę ma wstrętu do — — piwa... 
Mówią — — lecz rzecz to nie jest wcale pewna... 
Ludzka złośliwość jest taka złośliwa... 
Dość, że po świecie chodzi jak królewna, 
a przy niej, kufa14 z piwem przy kolumnie, 
jej mąż, pan Kufke, poważnie i dumnie. 
 
(Miał sto tysięcy rocznie.) Nieczytany 
list leżał w biurku; lecz raz, gdy na balet 
mąż poszedł, ona swej garderobianej 
chcąc wybrać jedną ze starych toalet15, 
w swym buduarze16, w którym wszystkie ściany 
świecą tęczami wachlarzów i palet, 
otwarła biurko, gdzie kluczyki kładzie, 
i list przypadkiem spostrzegła w szufladzie. 
 
Wzięła i zbladła trochę i z powrotem 
chciała położyć — wyjęła z koperty 
i jęła czytać te słowa, z łoskotem 
wielkim pisane, bez logiki, per ty. 
Zarumieniła się, znów zbladła, potem 
zgarnąwszy nowych „Mód paryskich” sterty, 
usiadła na fotelu z listem w ręku, 
przegięta, w włosów rozsypanych pęku. 
 
Siedziała długo, w tył schyliła głowę, 
list na kolana padł, ręce jej zwisły; 
przez
1 2 3
Idź do strony:

Darmowe książki «Pour passer le temps - Kazimierz Przerwa-Tetmajer (biblioteka hybrydowa .txt) 📖» - biblioteka internetowa online dla Ciebie

Uwagi (0)

Nie ma jeszcze komentarzy. Możesz być pierwszy!
Dodaj komentarz