Darmowe ebooki ┬╗ Blog ┬╗ Moja ulubiona polska literatura

Polska kultura historycznie zawsze znajdowa┼éa si─Ö mi─Ödzy m┼éotem a kowad┼éem: z jednej strony pa┼ästwa niemieckie, a nast─Öpnie Niemcy, z drugiej liczni S┼éowianie Wschodni, a p├│┼║niej Moskwa, Imperium Rosyjskie i ZSRR. Odcisn─Ö┼éo to pewne pi─Ötno na polskiej literaturze. Duch narodowy i walka o samostanowienie s─ů w niej bardzo silne. Bior─ůc pod uwag─Ö, ┼╝e niekt├│re nazwiska, kt├│re zostan─ů podane poni┼╝ej, by┼éy etnicznie nie tylko Polakami, ale tak┼╝e Bia┼éorusinami i Litwinami, Polska nadal zdo┼éa┼éa stworzy─ç niezale┼╝ny nar├│d. I ten nar├│d zosta┼é zachowany nawet w momencie braku w┼éasnego pa┼ästwa. Pod wieloma wzgl─Ödami to w┼éa┼Ťnie rodzima literatura i pi┼Ťmiennictwo pomog┼éy przenie┼Ť─ç jej ÔÇ×polsko┼Ť─çÔÇŁ w czasie. A ja pokocha┼éem polsk─ů literatur─Ö za jej oryginalno┼Ť─ç, kt├│ra daje co┼Ť swojskiego i rodzimego. Pomimo tego, ┼╝e Polacy s─ů katolikami i maj─ů nieco inn─ů kultur─Ö, mamy z nimi o wiele wi─Öcej wsp├│lnego ni┼╝ z W┼éochami czy Anglikami. W polskiej literaturze s─ů ÔÇ×wielcyÔÇŁ autorzy. Jest ich niewielu, ale wszyscy s─ů bardzo warto┼Ťciowi. Nauczy┼ébym si─Ö polskiego tylko dlatego, ┼╝e pisa┼é i m├│wi┼é nim Stanis┼éaw Lem.

Jan Potocki (1761 - 1815)

Moja ulubiona polska literatura. Photo Ôäľ3

Autor ten jest prze┼éomowym tw├│rc─ů swoich czas├│w. Jako romantyczny literat, Potocki zajmowa┼é si─Ö nie tylko literatur─ů, ale tak┼╝e naukami przyrodniczymi, histori─ů, geografi─ů i etnografi─ů. Pod pewnymi wzgl─Ödami jego tw├│rczo┼Ť─ç przypomina tw├│rczo┼Ť─ç naszego Niko┼éaja Michaj┼éowicza Karamzina. Obaj autorzy wnie┼Ťli wk┼éad nie tylko w literatur─Ö, ale tak┼╝e w dziedziny naukowe. Dla mnie osobi┼Ťcie zar├│wno u Karamzina, jak i Potockiego najciekawsze s─ů zapiski z podr├│┼╝y. Odpowiednio ÔÇ×Listy rosyjskiego podr├│┼╝nikaÔÇŁ i ÔÇ×Podr├│┼╝eÔÇŁ. Nawiasem m├│wi─ůc, Jan Potocki podr├│┼╝owa┼é po Dalekim Wschodzie, regionie Wo┼égi i prawie ca┼éym Kaukazie w s┼éu┼╝bie rosyjskiego cesarza i jest jednym z pierwszych kompilator├│w s┼éownika czecze┼äskiego. Potocki jest jednak bardziej znany jako autor jednego dzie┼éa literackiego: R─Ökopisu znalezionego w Saragossie. To prawdziwa pere┼éka ┼Ťwiatowej literatury, przypominaj─ůca struktur─ů Dekameron Boccaccia czy Ba┼Ťnie z tysi─ůca i jednej nocy. W sztuce istnieje takie poj─Öcie jak mise en abyme, co dos┼éownie z francuskiego mo┼╝na przet┼éumaczy─ç jako ÔÇ×umieszczony w otch┼éaniÔÇŁ. Oznacza ono dzie┼éo w dziele. W literaturze najcz─Ö┼Ťciej przejawia si─Ö w ÔÇ×opowie┼Ťci ramowejÔÇŁ. Wspomniany wcze┼Ťniej ÔÇ×DekameronÔÇŁ, gdzie wyst─Öpuje g┼é├│wna narracja o zarazie, o kumplach ocala┼éych z kataklizmu i opowiadaj─ůcych sobie r├│┼╝ne historie podczas kwarantanny, wpisuje si─Ö w┼éa┼Ťnie w ten przyk┼éad. ÔÇ×R─Ökopis znaleziony w SaragossieÔÇŁ opowiada dok┼éadnie o tym samym. Jedyn─ů r├│┼╝nic─ů jest bardziej eleganckie po┼é─ůczenie mi─Ödzy postaciami z opowiadania i postaciami z fabu┼éy. Pod pewnymi wzgl─Ödami dzie┼éo to wyprzedza┼éo swoj─ů epok─Ö, gdy┼╝ podobna technika by┼éa cz─Östo wykorzystywana przez modernist├│w i postmodernist├│w. Na przyk┼éad opowiadania H.L. Borgesa, niekt├│re powie┼Ťci K. Vonneguta i I. Calvino. Co czyta─ç? ÔÇ×R─Ökopis znaleziony w SaragossieÔÇŁ. Bardzo interesuj─ůca z punktu widzenia historii geografii, kulturoznawstwa i etnografii jest lektura jego prac o ludach Rosji i notatek z podr├│┼╝y. Osobno polecam ÔÇ×Podr├│┼╝ do step├│w astracha┼äskich i kaukaskichÔÇŁ do og├│lnych cel├│w edukacyjnych.

Adam Mickiewicz (1798 - 1855).

Moja ulubiona polska literatura. Photo Ôäľ4

Mickiewicz urodzi┼é si─Ö na terytorium wsp├│┼éczesnego obwodu grodzie┼äskiego i etnicznie nie by┼é Polakiem, lecz Litwinem. I w przeciwie┼ästwie do czystej krwi Polaka Potockiego, kt├│ry wiernie s┼éu┼╝y┼é rosyjskim cesarzom, mia┼é rang─Ö radcy prywatnego i by┼é rycerzem ┼Ťw. W┼éodzimierza I stopnia, Mickiewicz po┼Ťwi─Öci┼é si─Ö walce z caratem. Jego spu┼Ťcizna literacka jest uwa┼╝ana za w┼éasno┼Ť─ç trzech kraj├│w: Polski, Litwy i Bia┼éorusi. Nawiasem m├│wi─ůc, znajduje si─Ö w bia┼éoruskim programie szkolnym. I rzeczywi┼Ťcie nie bez powodu, poniewa┼╝ je┼Ťli studiowa─ç teksty Mickiewicza w oryginale, nie mo┼╝na wprost powiedzie─ç, ┼╝e pisa┼é po polsku - by┼éa to mowa polskoj─Özycznej szlachty Bia┼éorusi i Litwy z w┼é─ůczeniem lokalnych dialekt├│w. To w┼éa┼Ťnie ten j─Özyk Mickiewicz przekazywa┼é na pi┼Ťmie. Mickiewicz by┼é blisko zwi─ůzany z rosyjskim z┼éotym wiekiem literatury. Aktywnie komunikowa┼é si─Ö z A. S. Puszkinem, E. A. Baraty┼äskim, I. W. Kirejewskim. G┼é├│wnym wsp├│┼éczesnym t┼éumaczem dzie┼é Mickiewicza na j─Özyk rosyjski by┼é P. A. Wiaziemski. Ale najbli┼╝si Mickiewiczowi byli oczywi┼Ťcie poeci dekabry┼Ťci: K. F. Rielejew i A. A. Bestu┼╝ew. Jednak po kl─Ösce powstania dekabryst├│w, w 1829 roku Mickiewicz opu┼Ťci┼é Imperium Rosyjskie i sta┼é si─Ö aktywnym bojownikiem przeciwko carskiemu re┼╝imowi. W swoich pogl─ůdach posuwa┼é si─Ö do skrajno┼Ťci. Na przyk┼éad podczas wojny krymskiej pr├│bowa┼é stworzy─ç polskie i ┼╝ydowskie legiony, aby pom├│c Francuzom i Brytyjczykom. Pomimo ca┼éej biograficznej dwuznaczno┼Ťci, Miscavige jest bardzo ikonicznym i pot─Ö┼╝nym poet─ů. Je┼Ťli pomin─ů─ç jego pamflety polityczne i przeczyta─ç t┼éumaczenia jego wierszy autorstwa Aleksandra Puszkina i innych wielkich rosyjskich poet├│w, mo┼╝na naprawd─Ö dobrze si─Ö bawi─ç. Co warto przeczyta─ç. Po pierwsze, ÔÇ×Sonety krymskieÔÇŁ w t┼éumaczeniu Vyazemsky'ego. Po drugie, ballady ÔÇ×Budrys i jego synowieÔÇŁ i ÔÇ×WojewodaÔÇŁ w t┼éumaczeniu Puszkina. Mickiewicz ma bardzo wiele dobrych sonet├│w, kt├│rych przek┼éadami najlepiej zaj─Öli si─Ö, moim zdaniem, W. J. Brusow i W. F. Chodasiewicz. F. Chodasiewicz.

Henryk Sienkiewicz (1846 - 1916)

Moja ulubiona polska literatura. Photo Ôäľ5

By─ç mo┼╝e jeden z najpopularniejszych klasyk├│w polskiej literatury. Ca┼ée ┼╝ycie pisa┼é o Polsce, jej nowoczesno┼Ťci i historii, potrafi─ůc nawet w niemal biblijnej powie┼Ťci ÔÇ×Quo Vadis?ÔÇŁ metaforycznie ukaza─ç Polak├│w walcz─ůcych o wolno┼Ť─ç. Jednocze┼Ťnie nie wzbudza┼é i nadal nie wzbudza szczeg├│lnej niech─Öci, ┼╝e tak powiem, w┼Ťr├│d swoich ideowych przeciwnik├│w, bo jego powie┼Ťci s─ů zgrabne i inteligentne, po prostu wyra┼╝aj─ů prawo Polak├│w do niepodleg┼éo┼Ťci i w┼éasnego pa┼ästwa bez krzywdzenia innych. C├│┼╝, nie m├│g┼é podziela─ç innych pogl─ůd├│w: jego starszy brat zgin─ů┼é podczas powstania styczniowego w 1863 roku. Jednak naturalny konserwatyzm i ho┼édowanie takim ideom nie czyni┼éy z niego fanatyka. Sienkiewicz za wszelk─ů cen─Ö nie chcia┼é od┼é─ůczenia Polski od Rosji. Otrzyma┼é Nagrod─Ö Nobla w 1905 roku, w czasach, gdy nie przyznawano jej przest─Öpcom. Do mnie powie┼Ťci Sienkiewicza przemawiaj─ů niezwyk┼éym realizmem wydarze┼ä historycznych. By─ç mo┼╝e w rzeczywisto┼Ťci wszystko wygl─ůda┼éo inaczej, ale spos├│b, w jaki Sienkiewicz pisze, sprawia, ┼╝e si─Ö w to wierzy. W literaturze nazywam to weryzmem. Jest jeszcze jedna powie┼Ť─ç Sienkiewicza, po┼Ťwi─Öcona wydarzeniom jemu wsp├│┼éczesnym. To dzie┼éo ÔÇ×OmutÔÇŁ, o rewolucji w Rosji 1905-1907, wyra┼╝aj─ůce ca┼ékowity sceptycyzm wobec ruchu socjalistycznego. W tym samym okresie przypada i inna niehistoryczna powie┼Ť─ç Sienkiewicza ÔÇ×Bez dogmatuÔÇŁ. Jest to takie dzie┼éo, stworzone na granicy realizmu i nadchodz─ůcego modernizmu, pe┼éne psychologii. Nawiasem m├│wi─ůc, jedna z ulubionych powie┼Ťci Lwa To┼éstoja. Co warto przeczyta─ç. ÔÇ×Kamo GredeshiÔÇŁ (Dok─ůd idziesz lub Quo Vadis), trylogia historyczna ÔÇ×Ogniem i mieczemÔÇŁ, ÔÇ×PotopÔÇŁ, ÔÇ×Pan Wo┼éodyjowskiÔÇŁ. Bardzo dobre opowiadania z t─Ösknot─ů za patriarchalnym polskim stylem ┼╝ycia, takie jak ÔÇ×Selim MirzaÔÇŁ czy ÔÇ×GaniaÔÇŁ.

Bolesław Prus (1847 - 1912)

Prawdziwe nazwisko tego pisarza to Aleksander G┼éowacki. Podobnie jak jego wsp├│┼éczesny kolega Sienkiewicz, Prus mia┼é podobne losy i podobne my┼Ťli. Obaj byli przedstawicielami realizmu, z tym ┼╝e Prusowi bli┼╝szy by┼é naturalizm a la E. Zola. W m┼éodo┼Ťci Prus bra┼é udzia┼é w polskim powstaniu 1863 roku, gdzie zosta┼é ci─Ö┼╝ko ranny. Od tego czasu, a┼╝ do kl─Öski Rosji w wojnie rosyjsko-japo┼äskiej, Prus by┼é neutralny w polityce, a nawet w niekt├│rych miejscach by┼é wzorowym poddanym Imperium Rosyjskiego. Na przyk┼éad wzi─ů┼é udzia┼é w uhonorowaniu Miko┼éaja II, gdy ten przyby┼é do Warszawy w 1897 roku. Ale gdy tylko Imperium Rosyjskie pokaza┼éo swoj─ů s┼éabo┼Ť─ç po nieudanej wojnie z Japoni─ů, Prus gwa┼étownie zmieni┼é swoje rz─ůdy i zacz─ů┼é aktywnie opowiada─ç si─Ö za polsk─ů autonomi─ů w prasie. Zmieni┼éa si─Ö r├│wnie┼╝ retoryka w literaturze. W tym czasie ukaza┼éy si─Ö dwie ostatnie powie┼Ťci polskiego pisarza, Dzieci, o polskich anarchistach i rewolucjonistach, oraz niedoko┼äczona powie┼Ť─ç Zmiany. Nie s─ů one zwykle zaliczane do g┼é├│wnego kanonu Prusa, a wielu filolog├│w, w tym polsko-ameryka┼äski noblista Czes┼éaw Mi┼éosz, uwa┼╝a ostatnie dzie┼éa Prusa za bardzo z┼ée. Ten moment, kiedy polityka pokonuje tw├│rc─Ö. Ale oto reszta prozy Prusa warta jest uwagi. Rzecz w tym, ┼╝e w przeciwie┼ästwie do wsp├│┼éczesnego mu Sienkiewicza, Prus bardzo powa┼╝nie zajmowa┼é si─Ö filozofi─ů i pr├│bowa┼é artystycznie ogarn─ů─ç szereg idei filozoficznych G. Spencera, J. Milla i innych pozytywist├│w drugiej fali. Nawiasem m├│wi─ůc, niedawno pisa┼éem o nich na kanale w szczeg├│┼éowym artykule. Efektem tej dzia┼éalno┼Ťci by┼éy cztery powie┼Ťci po┼Ťwi─Öcone wsp├│┼éczesnej Prusowi Polsce, w kt├│rych porusza on jedn─ů z kwestii spo┼éecznych. ÔÇ×ZastawaÔÇŁ - o polskim ch┼éopie; ÔÇ×LalkaÔÇŁ - o arystokracji, mieszczanach i idealistach walcz─ůcych o reformy spo┼éeczne; ÔÇ×Nowa kobietaÔÇŁ - kwestie feminizmu i pozycji kobiet w spo┼éecze┼ästwie; powie┼Ť─ç pseudohistoryczna ÔÇ×FaraonÔÇŁ - o mechanizmach w┼éadzy politycznej. Dla tych, kt├│rzy dobrze znaj─ů rosyjsk─ů literatur─Ö XIX wieku, nie b─Ödzie trudno znale┼║─ç ÔÇ×paryÔÇŁ dla powie┼Ťci Prusa w dzie┼éach Czernyszewskiego, To┼éstoja, Leskowa i Turgieniewa. Wszystkie dotyczy┼éy tych samych pyta┼ä.... Co czyta─ç? ÔÇ×ZastavaÔÇŁ, ÔÇ×LalkaÔÇŁ, ÔÇ×FaraonÔÇŁ.

Kazimierz Waliszewski (1849 - 1935)

Moja ulubiona polska literatura. Photo Ôäľ6

Opowiemy tu o cz┼éowieku, kt├│ry bardzo chcia┼é by─ç dobrym historykiem, a zosta┼é pisarzem wbrew w┼éasnej woli. Dzie┼éa Waliszewskiego s─ů przypadkiem, gdy badania historyczne s─ů wydawane jako dzie┼éo niemal beletrystyczne, pe┼éne mit├│w, anegdot i plotek, bez jasnych fakt├│w i historiografii. Tak o tw├│rczo┼Ťci Waliszewskiego pisa┼éa najwi─Öksza przedrewolucyjna encyklopedia Granat: ÔÇ×┼╗ywo napisana i pe┼éna domowych szczeg├│┼é├│w w kategoriach naukowych, jest oceniana jako niezwykle lekka, cz─Östo nie wznosz─ůca si─Ö ponad poziom przeci─Ötnej powie┼Ťci historycznejÔÇŁ.

A oto ocena Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej:

ÔÇ×Skupiaj─ůc swoj─ů uwag─Ö wy┼é─ůcznie na ┼╝yciu osobistym panuj─ůcych, Waliszewski przedstawia jedynie histori─Ö dworskich intryg, romans├│w i anegdot; jakakolwiek analiza jest ca┼ékowicie nieobecna w pismach WaliszewskiegoÔÇŁ.

Wi─Öc co ten autor robi w ÔÇ×mojej ulubionej polskiej literaturzeÔÇŁ? Bardzo ciekawie si─Ö go czyta! Eseje o epoce przewrot├│w pa┼éacowych czy o prze┼éomie XVIII i XIX wieku s─ů napisane fascynuj─ůco. Nawiasem m├│wi─ůc, zabawny moment: Borys Akunin z powa┼╝n─ů min─ů wykorzysta┼é Waliszewskiego jako powa┼╝ne i autorytatywne ┼║r├│d┼éo w swojej pracy zatytu┼éowanej ÔÇ×Historia pa┼ästwa rosyjskiegoÔÇŁ, pisz─ůc ca┼éy rozdzia┼é po┼Ťwi─Öcony Czasowi niepokoj├│w na podstawie fakt├│w tego historyka literatury. To wiele m├│wi o profesjonalizmie Borysa Akunina. Nawiasem m├│wi─ůc, niehistoryczne studia Waliszewskiego s─ů o wiele bardziej interesuj─ůce ni┼╝ powie┼Ťci historyczne Akunina. Ale to tak dla porz─ůdku. Co warto przeczyta─ç: ÔÇ×Pierwsi RomanowowieÔÇŁ, ÔÇ×Aleksander IÔÇŁ, ÔÇ×Katarzyna Wielka. Powie┼Ť─ç o jednej cesarzowejÔÇŁ.

Witold Gombrowicz (1904 - 1969)

Moja ulubiona polska literatura. Photo Ôäľ7

Gombrowicza mo┼╝na nazwa─ç zar├│wno polskim Kafk─ů, jak i Camusem. B─Öd─ůc dzieckiem swojej epoki, epoki modernizmu, Gombrowicz jest najja┼Ťniejszym przedstawicielem egzystencjalizmu, psychologizmu i strumienia ┼Ťwiadomo┼Ťci w polskiej literaturze. Je┼Ťli po tych s┼éowach poczu┼ée┼Ť co┼Ť ciep┼éego i rodzimego, to zdecydowanie polecam zapozna─ç si─Ö z tw├│rczo┼Ťci─ů tego polskiego pisarza. Gombrowicz by┼é emigrantem. Nie ┼╝eby politycznym, ale po prostu nie chcia┼é wraca─ç do socjalistycznej Polski po wojnie. W ojczy┼║nie nie wolno mu by┼éo publikowa─ç swoich dzie┼é, dop├│ki nie wydano w ca┼éo┼Ťci jego dziennik├│w, w kt├│rych wspomina o zaocznych atakach w┼éadz na niego i jego tw├│rczo┼Ť─ç. Ale w po┼éowie lat 70-tych, po ┼Ťmierci Gombrowicza, jego nazwisko zosta┼éo us┼éyszane na ca┼éym ┼Ťwiecie. T┼éumaczono go na 30 j─Özyk├│w naraz, a jego sztuki zacz─Öli wystawia─ç w Europie ca┼ékiem znani re┼╝yserzy, w tym Jorge Lavelli i Ingmar Bergman. Gombrowicz nie ma na swoim koncie zbyt wielu dzie┼é: trzy sztuki teatralne, trzy powie┼Ťci, nowel─Ö i dwa zbiory wspomnie┼ä. Ale wszystkie ┼é─ůczy patos bardzo charakterystyczny dla modernist├│w: zerwanie z tradycj─ů, z w┼éasn─ů narodowo┼Ťci─ů, analizy psychologiczne granicz─ůce z bolesnym wg┼é─Öbianiem si─Ö w siebie. Co warto przeczyta─ç: powie┼Ťci Trans-Atlantyk i Pornografia. Sztuk─Ö Yvonne, ksi─Ö┼╝niczka Burgundii.

Stanisław Jerzy Lec (1909 - 1966)

Moja ulubiona polska literatura. Photo Ôäľ8

My┼Ťl─Ö, ┼╝e ka┼╝dy wie o tym satyrycznym poecie. Z tego powodu nie b─Öd─Ö opisywa┼é jego biografii i tego, jak Lec by┼é obywatelem 5 kraj├│w, jak dosta┼é si─Ö do niemieckiego obozu koncentracyjnego i z niego uciek┼é, jak bra┼é udzia┼é w polskim ruchu oporu i ┼╝e jego prawdziwe nazwisko: Stanis┼éaw Jerzy de Tusz-Letz. Nawiasem m├│wi─ůc, celowo zmieni┼é Letz na Lec, poniewa┼╝ ÔÇ×LecÔÇŁ w jidysz oznacza klauna. Jego aforyzmy podobaj─ů mi si─Ö znacznie mniej ni┼╝ wczesne teksty, cho─ç epigramaty Leca ceni─Ö za talent i umiej─Ötno┼Ť─ç uj─Öcia g┼é─Öbi w kr├│tk─ů form─Ö. W og├│le, moim zdaniem, ka┼╝da kr├│tka forma literacka jest znacznie trudniejsza ni┼╝ jakakolwiek epicka powie┼Ť─ç, bo w tej pierwszej trzeba naprawd─Ö bystrego umys┼éu, a w tej drugiej mo┼╝na si─Ö czasem przejecha─ç kosztem pracowito┼Ťci i sumienno┼Ťci. A co z poezj─ů Leca? O tak! Wysok─ů warto┼Ťci─ů jego liryki jest niesamowite po┼é─ůczenie wszystkich tradycji kulturowych Europy: od mistycyzmu chrze┼Ťcija┼äskiego i ┼╝ydowskiego po szko┼éy filozoficzne. Dla mnie Jerzy Lec to przede wszystkim pewien punkt, kt├│ry w nieoczekiwany spos├│b sta┼é si─Ö granic─ů mi─Ödzy Wschodem Europy a Zachodem. Nie bez powodu urodzi┼é si─Ö we Lwowie. Bardzo realna granica. Co czyta─ç? Bardzo lubi─Ö jego teksty. Szczeg├│lnie polecam zbiory wierszy: ÔÇ×Notatnik polowyÔÇŁ, ÔÇ×Do Kaina i AblaÔÇŁ oraz ÔÇ×R─Ökopis jerozolimskiÔÇŁ. Ze zbior├│w aforyzm├│w najbardziej lubi─Ö ÔÇ×My┼Ťli nieuczesaneÔÇŁ.

Stanisław Lem (1921 - 2006)

Moja ulubiona polska literatura. Photo Ôäľ10

Prawdopodobnie m├│j ulubiony polskoj─Özyczny autor. Nawet je┼Ťli by─ç przez chwil─Ö obiektywnym w dzisiejszym subiektywnym artykule, Lem zdecydowanie zas┼éuguje na miejsce w pierwszej dziesi─ůtce najbardziej wp┼éywowych autor├│w XX wieku. Co ciekawe, Lem zdaje si─Ö powtarza─ç los wielu s┼éynnych XX-wiecznych pisarzy science-fiction od Eugeniusza Zamiatina po Iwana Efremowa i Arthura C. Clarke'a. Wszyscy oni byli technikami lub przyrodnikami zajmuj─ůcymi si─Ö zaj─Öciami do┼Ť─ç odleg┼éymi od literatury. Zamyatin by┼é in┼╝ynierem, Efremow doktorem nauk biologicznych, a Clarke kolekcjonowa┼é radary i systemy do l─ůdowania samolot├│w. Lem do trzydziestki nie wiedzia┼é, czy swoje ┼╝ycie zwi─ů┼╝e z medycyn─ů, czy z literatur─ů. Przypadek i ch─Ö─ç posiadania przez polsk─ů inteligencj─Ö w┼éasnej literatury fantastycznej sprawi┼éy, ┼╝e Lemowi uda┼éo si─Ö napisa─ç powie┼Ť─ç ÔÇ×AstronauciÔÇŁ. Og├│lnie rzecz bior─ůc, lubi─Ö wiele dzie┼é Lema, z wyj─ůtkiem tych, kt├│re s─ů zbyt tandetne i ideologicznie stronnicze (sam Lem zaprzeczy┼é im), ale wol─Ö filozoficzne dzie┼éa polskiego autora ni┼╝ ca┼é─ů jego beletrystyk─Ö. Lema mo┼╝na nazwa─ç jednym z pierwszych profesjonalnych futurolog├│w, kt├│rzy my┼Ťleli i byli na fali kosmicznego entuzjazmu lat 60-70. Nie nale┼╝y jednak zapomina─ç o pesymistycznej naturze samego Lema, je┼Ťli chodzi o odleg┼é─ů przysz┼éo┼Ť─ç czy eksploracj─Ö nieznanego. Wida─ç to wyra┼║nie chocia┼╝by w jego ÔÇ×SolarisÔÇŁ czy ÔÇ×Powrocie z gwiazdÔÇŁ. A te osobliwo┼Ťci epoki i osobowo┼Ťci sta┼éy si─Ö podstaw─ů jednej z moich ulubionych ksi─ů┼╝ek, Sumy Technologii. Ci, kt├│rzy cho─ç troch─Ö znaj─ů si─Ö na filozofii ┼Ťredniowiecznej, od razu rozumiej─ů z tytu┼éu, do czego jest to odniesienie - do dzie┼éa katolickiego teologa Tomasza z Akwinu ÔÇ×Summa TheologicaÔÇŁ. Lem stara si─Ö tu przeanalizowa─ç mo┼╝liwe problemy techniczne, biologiczne i, co najwa┼╝niejsze, etyczne, kt├│re pojawi─ů si─Ö, je┼Ťli tempo rozwoju ludzko┼Ťci zostanie utrzymane. Sam Lem scharakteryzowa┼é swoj─ů prac─Ö jako ÔÇ×studium cierni r├│┼╝y, kt├│ra jeszcze nie wyros┼éaÔÇŁ. Pod wieloma wzgl─Ödami Polak mia┼é racj─Ö i pomimo tego, ┼╝e ksi─ů┼╝ka ma ju┼╝ ponad sze┼Ť─çdziesi─ůt lat, jej aktualno┼Ť─ç dopiero teraz nabiera tempa. Tyle tylko, ┼╝e ÔÇ×Sum─Ö technologiiÔÇŁ zawsze polecam czyta─ç razem z ÔÇ×Cechami przysz┼éo┼ŤciÔÇŁ Arthura C. Clarke'a i ÔÇ×Wszech┼Ťwiatem, ┼╝yciem i umys┼éemÔÇŁ Josepha Shklovsky'ego. W ten spos├│b zar├│wno epoka, jak i og├│lne t┼éo dr─Öcz─ůcych pyta┼ä b─Öd─ů ja┼Ťniejsze.

Moja ulubiona polska literatura. Photo Ôäľ11

Na zako┼äczenie mojego dzisiejszego artyku┼éu chcia┼ébym wspomnie─ç o powie┼Ťci Lema R─Ökopis znaleziony w wannie. Tytu┼é nawi─ůzuje do wspomnianego ju┼╝ na pocz─ůtku dzie┼éa Potockiego ÔÇ×R─Ökopis znaleziony w SaragossieÔÇŁ. Pod wzgl─Ödem tre┼Ťci nie maj─ů one jednak ze sob─ů nic wsp├│lnego. Co czyta─ç? Powie┼Ťci ÔÇ×SolarisÔÇŁ, ÔÇ×EdenÔÇŁ, ÔÇ×G┼éos BogaÔÇŁ, ÔÇ×Niezwyci─Ö┼╝onyÔÇŁ, cykle ÔÇ×CyberiadaÔÇŁ i ÔÇ×Opowie┼Ťci o pilocie PirksieÔÇŁ, prace filozoficzne ÔÇ×Summa TechnologicaÔÇŁ i ÔÇ×Fikcja i futurologiaÔÇŁ.

Uwagi (0)

Nie ma jeszcze komentarzy. Mo┼╝esz by─ç pierwszy!
Dodaj komentarz