Darmowe ebooki ┬╗ Powie┼Ť─ç epistolarna ┬╗ Prowincja┼éki - Blaise Pascal (ksi─ů┼╝ki online biblioteka .txt) ­čôľ

Czytasz ksi─ů┼╝k─Ö online - ┬źProwincja┼éki - Blaise Pascal (ksi─ů┼╝ki online biblioteka .txt) ­čôľ┬╗.   Wszystkie ksi─ů┼╝ki tego autora ­čĹë Blaise Pascal



1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 46
Id┼║ do strony:
Pascal Prowincjałki

 

tłum. Tadeusz Boy-Żeleński

Ta lektura, podobnie jak tysi─ůce innych, jest dost─Öpna on-line na stronie wolnelektury.pl.

Utw├│r opracowany zosta┼é w ramach projektu Wolne Lektury przez fundacj─Ö Nowoczesna Polska.

ISBN 978-83-288-3675-4

Prowincja┼éki Strona tytu┼éowa Spis tre┼Ťci Pocz─ůtek utworu Od t┼éumacza Pierwszy list pisany do mieszka┼äca prowincji przez jednego z przyjaci├│┼é w przedmiocie obcych spor├│w Sorbony Drugi list pisany do mieszka┼äca prowincji przez jednego z przyjaci├│┼é. Odpowied┼║ mieszka┼äca prowincji na dwa pierwsze listy przyjaciela Trzeci list pisany do przyjaciela z prowincji w odpowiedzi na poprzedzaj─ůcy Czwarty list do przyjaciela z prowincji. Pi─ůty list do mieszka┼äca prowincji Sz├│sty list do mieszka┼äca prowincji Si├│dmy list do mieszka┼äca prowincji ├ôsmy list Dziewi─ůty list do mieszka┼äca prowincji Dziesi─ůty list do mieszka┼äca prowincji Jedenasty list do Wielebnych OO. Jezuit├│w Dwunasty list do Wielebnych OO. Jezuit├│w Trzynasty list do Wielebnych OO. Jezuit├│w Czternasty list do Wielebnych OO. Jezuit├│w Pi─Ötnasty list do Wielebnych OO. Jezuit├│w Szesnasty list do Wielebnych OO. Jezuit├│w Siedmnasty list do Wielebnego O. Annat, Jezuity Do Wielebnego O. Annat, Jezuity Przypisy Wesprzyj Wolne Lektury Strona redakcyjna
Prowincjałki
Przyjaciele Wolnych Lektur otrzymuj─ů dost─Öp do prapremier wcze┼Ťniej ni┼╝ inni. Zadeklaruj sta┼é─ů wp┼éat─Ö i do┼é─ůcz do Towarzystwa Przyjaci├│┼é Wolnych Lektur: wolnelektury.pl/towarzystwo/
Od tłumacza

Opatruj─ůc s┼éowem wst─Öpnym My┼Ťli1 Pascala, skre┼Ťli┼éem pokr├│tce wizerunek ich autora oraz charakter przesilenia, jakie przechodzi┼é w├│wczas Ko┼Ťci├│┼é. Obecnie, daj─ůc w r─Öce publiczno┼Ťci Prowincja┼éki, ksi─ů┼╝k─Ö poruszaj─ůc─ů zagadnienia wiecznie ┼╝ywe, ale wyros┼ée ze specjalnych, a przebrzmia┼éych ju┼╝ dzi┼Ť kontrowersji i swar├│w, winienem jeszcze, cho─ç w niewielu s┼éowach, o┼Ťwietli─ç sprawy, ko┼éo kt├│rych obraca si─Ö tre┼Ť─ç tych List├│w. Pragn─Ö, aby czytelnik, nawet ten, kt├│ry, przerzucaj─ůc niecierpliwie reszt─Ö, si─Ögnie wprost do rozdzia┼é├│w, w kt├│rych rozgrywa si─Ö ┼Ťmiertelny pojedynek mi─Ödzy odosobnionym szermierzem, Pascalem, z jednej strony, a pot─Ö┼╝nym zakonem Towarzystwa Jezusowego z drugiej, aby ten czytelnik m├│g┼é sobie zda─ç spraw─Ö z istotnego charakteru tej walki.

Kwestia ┼éaski i rozmaitego jej pojmowania si─Öga pierwszych czas├│w Ko┼Ťcio┼éa. Bior─ůc filozoficznie, kwestia ta mia┼éaby sw├│j odpowiednik w poj─Öciu determinizmu i wolnej woli. Rozum m├│wi nam, ┼╝e ka┼╝da nasza czynno┼Ť─ç jest nieuchronnym rezultatem zbiegu dzia┼éaj─ůcych przyczyn, kt├│re wytyczaj─ů lini─Ö naszego dzia┼éania, jak potr─ůcenie jednej kuli wykre┼Ťla bieg wszystkich kulek na bilardzie. Mimo to, mamy niez┼éomne poczucie wolno┼Ťci naszej woli. Chodzi tu jak gdyby o dwie sprzeczne sobie prawdy, z kt├│rych ka┼╝da prawdziw─ů jest w innym wymiarze.

Analogiczny problem uderza ka┼╝dego my┼Ťl─ůcego ch┼éopca w szkole, w chwili gdy zapoznaje si─Ö z pierwszymi tajemnicami wiary. Nic nie dzieje si─Ö bez woli bo┼╝ej, a mimo to istnieje z┼éo, mimo to cz┼éowiek mo┼╝e si─Ö tej wszechmocnej woli sprzeciwi─ç? B├│g wie o tym, ┼╝e stwarza danego cz┼éowieka do grzechu; stwarza go, a potem go pot─Öpia? Oto istota zagadnienia o ┼éasce2.

Nauk─Ö Chrystusa, m├│wi─ůcego o sobie, i┼╝ on sam jest drog─ů, prawd─ů i ┼╝yciem, t┼éumaczy ┼Ťw. Pawe┼é w ten spos├│b, i┼╝ ┼éaska, kt├│r─ů B├│g wo┼éa nas ku sobie, jest czystym darem, nie za┼Ť nagrod─ů dobrych uczynk├│w; ┼╝e B├│g niezbadanym wyrokiem wzrusza lub zatwardza serce danego cz┼éowieka, spe┼éniaj─ůc w nas zarazem i wol─Ö, i czyn, ku swojej tym wi─Ökszej chwale. T─Ö nauk─Ö przeciwstawia┼é ┼Ťw. Pawe┼é poga┼äskiej rzekomej m─ůdro┼Ťci stoik├│w, wedle kt├│rych cz┼éowiek sam z siebie mocen jest wznie┼Ť─ç si─Ö do cnoty.

Nie wszyscy Ojcowie Ko┼Ťcio┼éa stali na tak bezwzgl─Ödnym stanowisku wobec woli i wolno┼Ťci cz┼éowieka; zgo┼éa nawet poga┼äskie poj─Öcie wolnej woli znalaz┼éo wyraz w nauce mnicha Pelagiusza (pocz─ůtek V wieku), kt├│ry wr─Öcz przeczy┼é konieczno┼Ťci ┼éaski, poj─Öciu grzechu pierworodnego i g┼éosi┼é, i┼╝ cz┼éowiek mo┼╝e w┼éasn─ů moc─ů osi─ůgn─ů─ç zbawienie3.

Przeciw Pelagiuszowi powsta┼é ┼Ťw. Augustyn (354ÔÇô430), ucz─ůc i┼╝ cz┼éowiek nie posiada nic, czego by nie otrzyma┼é od Boga; i┼╝, oderwawszy si─Ö ode┼ä przez grzech pierworodny, nie mo┼╝e sam do┼ä wr├│ci─ç, tak jak puste naczynie nie mo┼╝e si─Ö samo nape┼éni─ç; s┼éowem, ┼Ťw. Augustyn jest bezwzgl─Ödnym obro┼äc─ů ┼éaski. Na pr├│┼╝no semipelagianie (sekta mniej oddalona od nauki Ko┼Ťcio┼éa ni┼╝ czy┼Ťci pelagianie) silili si─Ö po┼é─ůczy─ç oba pierwiastki: za spraw─ů ┼Ťw. Augustyna pot─Öpiono i ich.

Szcz─Ö┼Ťliwsz─ů r─Ök─Ö mia┼é ┼Ťw. Tomasz (1227ÔÇô1274), kt├│ry przyznaje wolnej woli wi─Ökszy zakres ni┼╝ ┼Ťw. Augustyn. B├│g, wedle niego, udziela ┼éaski, kt├│ra jedynie rozstrzyga o zbawieniu; ale stan sposobny do jej przyj─Öcia jest aktem wolnej woli, mimo i┼╝ r├│wnie┼╝ pochodz─ůcym z Boga. Cz┼éowiek, wedle tomist├│w, ma mo┼╝no┼Ť─ç cnoty; przej┼Ťcie od tej mo┼╝no┼Ťci do czynu jest dzie┼éem ┼éaski tzw. skutecznej. Szkole tomist├│w przeciwstawia┼éa si─Ö szko┼éa skotyst├│w, kt├│rej patron Duns Scot (1275ÔÇô1308) sk┼éania┼é si─Ö w stron─Ö koncepcji pelagia┼äskiej.

Podczas gdy w┼Ťr├│d scholastyk├│w wci─ů┼╝ ┼Ťciera┼éy si─Ö te dwa zasadnicze kierunki, przysz┼éa Reformacja, kt├│ra, w intencji oczyszczenia Chrystianizmu, odtr─ůca wszelk─ů my┼Ťl o ich pojednaniu. Luter odrzuca warto┼Ť─ç uczynk├│w; ┼║r├│d┼éem zbawienia jest jedynie ┼éaska Jezusa Chrystusa. Wbrew niemu, Sob├│r trydencki (1545ÔÇô1563) podtrzyma┼é zasad─Ö obu pierwiastk├│w, tj. nauk─Ö o wszechmocy ┼éaski, jak r├│wnie┼╝ o wolnej woli cz┼éowieka, kt├│re, w tajemniczy spos├│b, istniej─ů obok siebie. Jedni teologowie sk┼éaniaj─ů g┼éow─Ö przed t─ů tajemnic─ů, inni sil─ů si─Ö j─ů rozwik┼éa─ç i okre┼Ťli─ç: dra┼╝liwe przedsi─Öwzi─Öcie, gdy┼╝ z jednej strony czyha niebezpiecze┼ästwo herezji Lutra i Kalwina, z drugiej stary, ale wci─ů┼╝ uparcie wciskaj─ůcy si─Ö pod r├│┼╝nymi formami b┼é─ůd Pelagiusza.

Ku stronie wolnej woli przechyla si─Ö hiszpa┼äski jezuita Molina (1535ÔÇô1601), staraj─ůc si─Ö z┼éagodzi─ç surow─ů i beznadziejn─ů ┼éask─Ö skuteczn─ů, za pomoc─ů bardziej przyst─Öpnej ┼éaski wystarczaj─ůcej. ┼üaska ta ÔÇö w przeciwie┼ästwie do skutecznej ÔÇö dana jest wszystkim ludziom; od nas zale┼╝y, czy stanie si─Ö ona skuteczn─ů, tzn. przejdzie w stan czynny, czy te┼╝ pozostanie jedynie wystarczaj─ůc─ů, jak gdyby w stanie energii potencjalnej. (Trzeba tu zaznaczy─ç wszelako ÔÇö odno┼Ťnie do ironicznych uwag Pascala o tej ┼éasce wystarczaj─ůcej kt├│ra nie wystarcza ÔÇö i┼╝ ┼éaci┼äski termin sufficiens ma poniek─ůd inny odcie┼ä ni┼╝ francuskie suffisant, wystarczaj─ůcy).

Przeciw tej to nauce podni├│s┼é si─Ö Janseniusz, biskup z Ypres (1585ÔÇô1638), upatruj─ůc w niej niebezpieczne dla katolicyzmu wskrzeszenie herezji Pelagiusza, kt├│ra, za po┼Ťrednictwem Originesa, ws─ůczy┼éa si─Ö w Ko┼Ťci├│┼é z filozofii poga┼äskiej. Zamierzy┼é jej przeciwstawi─ç czyst─ů nauk─Ö ┼Ťw. Augustyna. Strawiwszy 20 lat na studiowaniu tego Ojca Ko┼Ťcio┼éa, kt├│rego dzie┼éa przeczyta┼é wi─Öcej ni┼╝ trzydzie┼Ťci razy, wy┼éo┼╝y┼é swe poj─Öcia w ksi─ů┼╝ce pt. Augustinus, przedk┼éadaj─ůc j─ů zreszt─ů powolnie Stolicy Apostolskiej. Wyznawcy Janseniusza, tzw. janseni┼Ťci, skupili si─Ö ko┼éo ┼╝e┼äskiego klasztoru Port-Royal4, jako surowe zgromadzenie ÔÇ×samotnik├│wÔÇŁ, wprowadzaj─ůcych w ┼╝yciu bezwzgl─Ödny, ascetyczny niemal idea┼é chrze┼Ťcija┼ästwa.

Wedle Janseniusza, wolny wyb├│r, kt├│ry molini┼Ťci przyznaj─ů cz┼éowiekowi, cz┼éowiek mia┼é, ale przed upadkiem. Grzech pierworodny skazi┼é jego dusz─Ö do cna: nie jest to plama kt├│r─ů mo┼╝na zmy─ç, ale ska┼╝enie si─Ögaj─ůce do g┼é─Öbi. Miejsce mi┼éo┼Ťci Boga zaj─Ö┼éa mi┼éo┼Ť─ç samego siebie, po┼╝─ůdliwo┼Ť─ç. Cz┼éowiek oderwa┼é si─Ö od Boga, i jedynie B├│g mo┼╝e go do siebie przywo┼éa─ç i wr├│ci─ç.

Jezuici, w kt├│rych nauk─Ö i polityk─Ö mierzy┼é ten spos├│b wyk┼éadania ┼Ťw. Augustyna, i kt├│rym w og├│le ten ┼Ťwi─Öty nie by┼é na r─Ök─Ö jako zbyt radykalny, zacz─Öli si─Ö krz─ůta─ç oko┼éo pot─Öpienia ksi─ů┼╝ki. Dzie┼éo Augustinus ukaza┼éo si─Ö, ju┼╝ po ┼Ťmierci Janseniusza, w r. 1640; w r. 1653, g┼é├│wnie dzi─Öki poparciu kr├│lowej i spowiednika kr├│lewskiego, O. Annat (tego, do kt├│rego Pascal zwraca ostatnie listy), uzyskali Jezuici bull─Ö papiesk─ů, pot─Öpiaj─ůc─ů 5 Twierdze┼ä zaczerpni─Ötych z dzie┼éa Janseniusza. Twierdzenia te, wyosobnione z dzie┼éa, s─ů niemal zupe┼énym zaprzeczeniem wolnej woli i tr─ůc─ů mocno herezj─ů protestant├│w. Mimo wezwa┼ä, przeciwnicy Janseniusza nie zdo┼éali wskaza─ç miejsc gdzie rzekomo znajduj─ů si─Ö one

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 46
Id┼║ do strony:

Darmowe ksi─ů┼╝ki ┬źProwincja┼éki - Blaise Pascal (ksi─ů┼╝ki online biblioteka .txt) ­čôľ┬╗ - biblioteka internetowa online dla Ciebie

Uwagi (0)

Nie ma jeszcze komentarzy. Mo┼╝esz by─ç pierwszy!
Dodaj komentarz